Cho vay ưu đãi nhưng lãi không đủ bù rủi ro: Ngân hàng sẽ phản ứng ra sao?
(KTĐT) – Cho vay ưu đãi với lãi suất thấp nhưng thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro đang đẩy ngân hàng vào thế tiến thoái lưỡng nan. Theo Luật sư Trương Thanh Đức, mấu chốt của tín dụng không nằm ở tăng trưởng, mà ở khả năng thu hồi nợ và ổn định vĩ mô.
Tăng trưởng tín dụng không quan trọng bằng khả năng thu hồi nợ
Tại talkshow “Tín dụng 2026 – cân bằng mục tiêu tăng trưởng và ổn định vĩ mô?”, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, cho hay về mặt chủ trương và định hướng, việc ưu tiên một số lĩnh vực và hạn chế tín dụng bất động sản là hoàn toàn đúng. Các ngân hàng thương mại cũng nhận thức rất rõ điều này. Tuy nhiên, “dòng tiền thì không có nhận thức, nó đi theo con đường lợi ích”. Chính thực tế này khiến nhiều chính sách tín dụng dù đúng về định hướng nhưng lại khó đi vào cuộc sống.
Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, nhiều năm qua, chính sách tín dụng vẫn quá nặng về mục tiêu giải ngân và tăng trưởng, trong khi yếu tố cốt lõi của hoạt động ngân hàng lại bị xem nhẹ.
“Quan trọng nhất là khả năng trả nợ, chứ không phải khả năng giải ngân. Giải ngân bao nhiêu cũng được, tăng trưởng 30% cũng dễ, nhưng vấn đề là có thu được nợ hay không”, ông nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, các lĩnh vực được gọi là “ưu tiên” thường lại thiếu tài sản bảo đảm, khiến rủi ro tín dụng gia tăng. Đặc biệt, một yếu tố rất quan trọng nhưng ít được nhắc tới là an toàn pháp lý cho cán bộ ngân hàng. Theo ông Đức, chỉ một sơ suất nhỏ trong cho vay cũng có thể khiến cán bộ tín dụng đối mặt rủi ro pháp lý nghiêm trọng, buộc ngân hàng phải co cụm.
Hệ quả là bất động sản dù bị hạn chế về chủ trương, vẫn trở thành “hầm trú ẩn” của dòng vốn ngân hàng: Lãi suất tốt, tài sản bảo đảm rõ ràng, rủi ro pháp lý thấp hơn.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI
Một nghịch lý lớn được Luật sư Trương Thanh Đức chỉ ra là cho vay ưu đãi với lãi suất quá thấp, trong khi chi phí vốn của ngân hàng lại cao.
“Cho vay bình thường lãi suất 8–10% thì cho vay ưu đãi chỉ 4–5%, trong khi huy động vốn có khi đã 6%. Như vậy thì không ngân hàng nào dám cho vay, vì lãi không đủ bù rủi ro, thậm chí không đủ bù chi phí”, ông phân tích.
Theo ông, nếu áp đúng nguyên tắc thị trường, những khoản vay rủi ro cao lẽ ra còn phải có lãi suất cao hơn. Khi lãi suất bị ép xuống quá thấp, ngân hàng không còn ‘dư địa’ để xử lý rủi ro, dẫn tới phản ứng tất yếu là thu hẹp cho vay.
Luật sư Trương Thanh Đức cũng thẳng thắn cho rằng, nhiều chính sách ưu đãi hiện nay đang sai về bản chất. Ví dụ, quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa được ưu đãi lãi suất, trong khi nhóm này chiếm tới 97–98% tổng số doanh nghiệp, khiến ưu đãi trở nên dàn trải và… không ai thực sự được hưởng.
“Khách hàng đọc quy định thì thấy mình được ưu đãi, nhưng thực tế lại không vay được. Vấn đề nằm ở chính sách”, ông nói.
Luật sư Trương Thanh Đức dẫn chứng một số chương trình cho vay ưu đãi theo chỉ đạo, trong đó người vay tận dụng chênh lệch lãi suất để vay vốn ưu đãi rồi gửi ngược lại ngân hàng, vì lãi suất tiền gửi cao hơn lãi suất vay.
“Kết quả là dòng tiền đi rất lòng vòng nhưng không tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế. Đó là điều chúng ta cần tránh, nhưng suốt nhiều chục năm vẫn chưa sửa được tư duy làm chính sách”, ông cảnh báo.
Tăng trưởng như xe chạy cao tốc: Không có “phanh” sẽ rất nguy hiểm
Ví tăng trưởng kinh tế như một chiếc xe chạy trên cao tốc, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng tốc độ càng cao thì rủi ro sự cố càng lớn nếu thiếu các “phanh an toàn”. Tuy vậy, ông bày tỏ sự lạc quan thận trọng khi cho rằng cả ba chủ thể – doanh nghiệp, ngân hàng và Chính phủ – đều đã có sự thay đổi về nhận thức và trải nghiệm.
Trong bối cảnh hiện nay, nền tảng vĩ mô ổn định hơn, sức mạnh tài khóa tốt hơn và tư duy điều hành cũng thận trọng hơn, giúp giảm nguy cơ lặp lại những cú sốc như giai đoạn 2011–2012.
“Tăng trưởng bao nhiêu mà không giữ được ổn định thì cũng vô nghĩa. Mấu chốt của ngành ngân hàng vẫn là an toàn, và làm thật, làm an toàn mới là khác biệt lớn nhất so với trước đây”, ông Đức kết luận.
Minh Anh
————-
Kiến thức đầu tư (Tiêu điểm) ngày 11-02-2026:
(894/907)