Hợp tác xã cần rũ bỏ ‘chiếc áo’ quản lý gia đình, vận hành như doanh nghiệp thực thụ.
(DNVN) – Để trở thành đối tác tin cậy, hợp tác xã phải tự “cách mạng nội tại”, rũ bỏ chiếc áo “quản lý gia đình” để vận hành như một doanh nghiệp thực thụ với 4 trụ cột: chuẩn hóa chất lượng, minh bạch dữ liệu truy xuất nguồn gốc, đổi mới năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ.
Để hợp tác xã là đối tác thực thụ
Tại Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân” diễn ra sáng 10/4 tại Hà Nội, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, thực tiễn thời gian qua đã cho thấy nhiều mô hình hợp tác hiệu quả.
Những mô hình hợp tác hiệu quả trải dài từ HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp chế biến để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng xuất khẩu, đến HTX du lịch cộng đồng kết nối với các nền tảng công nghệ để đưa hình ảnh địa phương ra thế giới, hay các HTX sản xuất thủ công tham gia thương mại điện tử để tiếp cận những thị trường hoàn toàn mới. Những ví dụ đó cho thấy, khi được kết nối đúng cách, HTX hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong các chuỗi giá trị hiện đại.
Bà Cao Xuân Thu Vân – Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam.
Ông Phạm Kim Tiến – Giám đốc HTX Nông nghiệp Sen Quê Bác (Nghệ An) cho rằng, để trở thành đối tác tin cậy, HTX phải tự “cách mạng nội tại”, rũ bỏ chiếc áo “quản lý gia đình” để vận hành như một doanh nghiệp thực thụ với 4 trụ cột: chuẩn hóa chất lượng, minh bạch dữ liệu truy xuất nguồn gốc, đổi mới năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ.
Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Quang Duy – Chủ tịch HĐQT HTX Duy Trang Group (Khánh Hòa) chia sẻ về mô hình biến “vàng xanh” rong nho thành chuỗi giá trị tích hợp du lịch trải nghiệm. Tại đây, doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân về công nghệ và thị trường, còn HTX đóng vai trò cầu nối tổ chức vùng nuôi và giám sát sản xuất. Kết quả là thu nhập của hơn 80 hộ dân đã tăng từ 1,5 đến 2 lần.
Trong khi đó, câu chuyện thành công của rong nho Khánh Hòa hay mô hình lúa gạo khép kín của ông Trịnh Văn Cường – Chủ tịch HĐQT HTX Vĩnh Cường (Bạc Liêu) với mạng lưới 10.000 nông dân là minh chứng cho thấy khi HTX chủ động chuẩn hóa quy trình và ứng dụng công nghệ họ sẽ trở thành “cánh tay nối dài” không thể thiếu của các tập đoàn lớn.
Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed nhấn mạnh, chuỗi giá trị bền vững không thể chỉ dựa trên giao dịch mua bán ngắn hạn. Doanh nghiệp và HTX cần xác lập chiến lược 3-5 năm, cùng đồng đầu tư vào hạ tầng, kho bãi và chuyển giao công nghệ. Khi đó, HTX không còn là bên phụ thuộc mà là đối tác chiến lược thực thụ.
Khơi thông nút thắt pháp lý
Dù đã có những mô hình điểm thành công, diễn đàn cũng nhìn nhận thẳng thắn các “nút thắt” đang cản trở sự hòa mạng giữa HTX và hệ sinh thái kinh tế tư nhân.
Bà Vũ Thị Lệ Thủy – Giám đốc HTX 3T nông sản Cao Phong đặt vấn đề: Bao tiêu chỉ là điểm khởi đầu, nhưng khi giá thị trường biến động, nếu không có cơ chế chia sẻ rủi ro công bằng, liên kết rất dễ đứt gãy. Do đó, cần có các điều khoản rõ ràng về phân bổ lợi ích và thiệt hại giữa các bên thay vì để một bên gánh chịu toàn bộ rủi ro khi thị trường thuận lợi hay khó khăn.
Ông Lưu Văn Diễn – Chủ tịch HĐQT HTX Vĩnh Thái (Khánh Hòa).
Liên quan đến vấn đề pháp lý và tài chính, ông Lưu Văn Diễn – Chủ tịch HĐQT HTX Vĩnh Thái (Khánh Hòa) chỉ ra 3 rào cản lớn: vướng mắc trong xử lý tranh chấp hợp đồng dân sự, rủi ro “bẻ kèo” khi giá biến động và khó khăn trong tiếp cận tín dụng. Hiện nay, nhiều HTX dù có hợp đồng bao tiêu dài hạn với doanh nghiệp uy tín nhưng vẫn không thể dùng hợp đồng đó làm căn cứ để vay vốn ngân hàng do thiếu tài sản bảo đảm.
Để giải quyết các rào cản này, các diễn giả đồng thuận kiến nghị Chính phủ và các cơ quan quản lý cần sớm ban hành khung hợp đồng mẫu cho liên kết HTX – doanh nghiệp, trong đó quy định rõ cơ chế chia sẻ rủi ro. Đặc biệt, cần có hành lang pháp lý cụ thể cho các mô hình kinh tế mới như du lịch trải nghiệm trên đất nông nghiệp biển. Đồng thời, các tổ chức tín dụng cần sớm công nhận giá trị của hợp đồng liên kết chuỗi như một yếu tố bảo đảm bổ sung để HTX tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn.
Ở góc độ chuyên gia pháp lý, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam đề xuất, để mối liên kết giữa HTX và doanh nghiệp thực chất cần nghiên cứu các chính sách một cách kỹ lưỡng. Hiện doanh nghiệp có thể được vay vốn ngân hàng nhưng không cần tài sản bảo đảm, còn HTX thì không được như vậy.
“Phải chăng, các chính sách cần phù hợp với thực tiễn hơn vì tính chất của mô hình HTX là liên kết sản xuất và thành viên chủ yếu là nông dân”, Luật sư Trương Thanh Đức đặt vấn đề.
Trong bối cảnh mới, yêu cầu về minh bạch trong liên kết giữa HTX và doanh nghiệp ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất ít tranh chấp giữa HTX với HTX hoặc giữa HTX với các đối tác như doanh nghiệp, tập đoàn… được đưa ra giải quyết tại hệ thống trọng tài. Vì vậy, các HTX trong quá trình sản xuất, ký kết và thực hiện hợp đồng cần chủ động kết nối với đội ngũ trọng tài để bảo đảm quyền lợi, nâng cao tính minh bạch. Đây cũng là nền tảng để HTX phát huy tốt hơn vai trò trong phát triển kinh tế – xã hội.
Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Đỗ Mạnh Khởi – Phó cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, liên kết giữa HTX và doanh nghiệp không đơn thuần là một mô hình kinh doanh, mà là động lực để phát triển cộng đồng và củng cố nội lực nền kinh tế quốc gia.
“Với một hệ thống thể chế minh bạch và thông thoáng, sự hợp tác này sẽ tạo nên những chuỗi giá trị bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và đưa Việt Nam vươn tới những mục tiêu phát triển thịnh vượng trong tương lai”, ông Khởi bày tỏ.
Nguyệt Minh
————-
Doanh nghiệp Việt Nam (Hỗ trợ doanh nghiệp) ngày 10-4-2026:
(107/1.297)