Vay vàng trong dân: Cơ hội khai thông 500 tấn vàng hay rủi ro mới cho nền kinh tế?
(TH&CL) – Nguồn vàng hàng trăm tấn đang nằm trong dân tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý khi xuất hiện đề xuất cho phép doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ được vay vàng với lãi suất thỏa thuận. Ý tưởng này được kỳ vọng có thể tận dụng nguồn lực lớn đang “đóng băng”, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên nhiều lo ngại về rủi ro thanh khoản, biến động giá và nguy cơ tái “vàng hóa” nền kinh tế.
Hàng trăm tấn vàng trong dân được xem là nguồn lực lớn chưa khai thác
Trong kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ về chính sách quản lý hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng từ người dân để làm nguyên liệu sản xuất, với lãi suất do hai bên tự thỏa thuận.
Theo hiệp hội, hiện nay Việt Nam chưa có cơ chế pháp lý cụ thể để huy động nguồn vàng trong dân phục vụ sản xuất. Điều này khiến một lượng lớn tài sản quý giá vẫn nằm yên trong két sắt, chưa tham gia vào chu trình kinh tế.
Đồng tình với đề xuất này, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây là hướng đi hợp lý trong bối cảnh Việt Nam được ước tính đang có khoảng 400 – 500 tấn vàng nằm trong dân.
Theo ông, việc để nguồn vàng lớn như vậy không được sử dụng là một sự lãng phí đáng kể đối với nền kinh tế, bởi vàng không chỉ là tài sản tích trữ mà còn là nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp, chế tác trang sức, đồng thời có thể dùng làm tài sản bảo đảm trong các giao dịch tín dụng.
Ông cho rằng nếu doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vàng trong dân, chi phí nguyên liệu đầu vào sẽ giảm đáng kể, hạn chế áp lực nhập khẩu vàng nguyên liệu, từ đó hỗ trợ hạ giá thành sản phẩm và thúc đẩy ngành chế tác vàng trong nước phát triển mạnh hơn.
Rủi ro lớn nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ
Dù đánh giá tích cực về mặt ý tưởng, TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng cảnh báo hoạt động vay vàng trong dân tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu triển khai thiếu kiểm soát.
Theo ông, rủi ro đầu tiên là chênh lệch kỳ hạn giữa thời gian vay và khả năng hoàn trả. Doanh nghiệp có thể vay vàng trong thời hạn 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm, nhưng chu kỳ kinh doanh kéo dài hơn dự kiến sẽ tạo áp lực thanh khoản khi đến hạn trả vàng cho người dân.
Ngoài ra, biến động giá vàng là yếu tố rất khó kiểm soát. Nếu doanh nghiệp vay khi giá thấp nhưng đến thời điểm hoàn trả giá vàng tăng mạnh, chi phí mua lại vàng để trả có thể đội lên đáng kể, gây thua lỗ lớn.
Một nguy cơ khác là việc huy động vàng có thể bị biến tướng thành hình thức huy động vốn trá hình nếu thiếu khuôn khổ pháp lý rõ ràng, làm gia tăng bất ổn tài chính và khơi lại tình trạng “vàng hóa” nền kinh tế mà Việt Nam đã mất nhiều năm để kiểm soát.
Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, nếu triển khai, cần bắt đầu bằng mô hình thí điểm với một số doanh nghiệp lớn, minh bạch, có năng lực tài chính mạnh và chịu sự giám sát đặc biệt.
Ông cũng đề xuất doanh nghiệp phải có ngân hàng bảo lãnh nhằm bảo đảm quyền lợi cho người gửi vàng, đồng thời được tiếp cận các công cụ phòng ngừa rủi ro giá như hợp đồng vàng tương lai gắn với thị trường quốc tế.
Một trong những giải pháp được TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh là Ngân hàng Nhà nước cần nghiên cứu phát hành chứng chỉ vàng.
Theo đề xuất này, chứng chỉ vàng sẽ ghi rõ số lượng vàng, loại vàng và thương hiệu vàng mà người dân gửi. Ngân hàng Nhà nước sẽ chịu trách nhiệm lưu trữ vàng và hoàn trả đúng chủng loại khi đến hạn.
Cơ chế này được đánh giá có thể tạo niềm tin cho người dân, đồng thời giúp kiểm soát lượng vàng huy động trong hệ thống một cách minh bạch hơn.
Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng cần nghiên cứu tổ chức sàn giao dịch vàng tài khoản dưới sự quản lý của Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính, tạo thêm công cụ quản trị rủi ro cho doanh nghiệp kinh doanh vàng.
Nếu làm được đồng bộ, thị trường vàng có thể vận hành minh bạch hơn, đồng thời kéo được một phần nguồn vàng trong dân tham gia vào nền kinh tế thực.
Nhiều ý kiến đề xuất thay vì vay vàng nên khuyến khích người dân bán vàng
Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính – Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi cho rằng việc doanh nghiệp vay vàng từ người dân và trả lãi thực chất đã mang bản chất của hoạt động tín dụng.
Điều này đồng nghĩa với việc phải áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về năng lực tài chính, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin như đối với các hoạt động huy động vốn.
Theo ông, câu hỏi lớn nhất là nếu doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính hoặc ngừng hoạt động, ai sẽ bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả vàng cho người dân.
Do đó, nếu triển khai, cần giới hạn quy mô huy động phù hợp với vốn tự có của doanh nghiệp, đồng thời bắt buộc công bố định kỳ quy mô huy động, mục đích sử dụng vàng và kiểm toán độc lập.
Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam vẫn theo định hướng hạn chế “vàng hóa”, bất kỳ cơ chế huy động vàng nào cũng cần được thử nghiệm rất thận trọng, với quy mô nhỏ và đối tượng hạn chế.
Trong khi đó, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho rằng không cần thiết phải ban hành quy định riêng để “cho phép” hoạt động vay vàng.
Theo ông, nguyên tắc pháp luật hiện hành là những gì pháp luật không cấm thì người dân và doanh nghiệp được thực hiện. Nếu bổ sung quy định riêng dễ tạo tâm lý hiểu nhầm rằng Nhà nước đứng ra bảo đảm cho hoạt động này.
Vị luật sư cũng cho rằng thay vì khuyến khích vay vàng, nên thúc đẩy người dân bán vàng để chuyển sang đầu tư sản xuất, góp vốn doanh nghiệp, mua trái phiếu, cổ phiếu hoặc gửi tiết kiệm ngân hàng.
Đây được xem là hướng đưa nguồn lực vào nền kinh tế trực tiếp hơn, giảm thiểu rủi ro phát sinh từ quan hệ vay mượn tài sản có biến động giá mạnh như vàng.
Ngoài ra, vàng vẫn có thể phát huy hiệu quả kinh tế thông qua các giao dịch bảo đảm như cầm cố, ký cược, đặt cọc hoặc bảo lãnh, thay vì chỉ giữ như tài sản tích trữ.
Phương Thảo(t/h)
————-
Thương hiệu & Công luận (Kinh tế) ngày 29-4-2026:
(204/1.283)