Vấn đề về thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính.
KỊCH BẢN ĐIỀU PHỐI HỘI THẢO CHUYÊN ĐỀ 2
VẤN ĐỀ VỀ THẨM QUYỀN TRONG TRANH CHẤP CHUỖI VÀ THỰC TIỄN TRANH CHẤP TÀI CHÍNH.
Điều phối viên: TS. Dương Kim Thế Nguyên – Trưởng Khoa Luật, Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước, Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH)
Chuyên gia tham gia thảo luận:
- TS. LS. Nguyễn Thị Thu Trang – Trưởng phòng Trọng tài, Công ty Luật TNHH Tư vấn Độc lập (Dzungsrt & Associates)
- LS. Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC, Hòa giải viên VMC
- PGS. TS. Võ Trí Hảo – Chuyên gia Viện Pháp luật Quốc tế So sánh, Đại học Kinh tế – Luật, ĐHQG TP.HCM, Trọng tài viên VIAC
- ThS. Hoàng Huy Trường – Trưởng Ban Pháp chế Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM
| Câu hỏi | Chuyên gia trao đổi | Thời gian |
A. CẤU TRÚC CHUỖI GIAO DỊCH TÀI CHÍNH VÀ GIỚI HẠN TRONG THẨM QUYỀN TRỌNG TÀI |
||
| Trước hết, để bắt đầu phần thảo luận, tôi xin mời Luật sư Trương Thanh Đức chia sẻ một số góc nhìn từ thực tiễn về các dạng tranh chấp phát sinh trong các giao dịch tài chính, đặc biệt là các trường hợp có thể được xem là tranh chấp chuỗi trong thực tiễn.
Định hướng trả lời: LS. Trương Thanh Đức:1. Nhiều dạng tranh chấp tài chính, như tranh chấp về hoạt động ngân hàng; tranh chấp về giao dịch chứng khoán và vốn; tranh chấp về công cụ phái sinh; tranh chấp về sàn tài sản mã hoá; sắp tới là hoạt động của trung tâm tài chính. 2. Tranh chấp chuỗi có thể là tranh chấp về nhiều hợp đồng tương tự, với thoả thuận trọng tài giống nhau hoặc tranh chấp về một số hợp đồng liên quan mật thiết với nhau hay hợp đồng này tiếp theo hợp đồng khác như: Hợp đồng chính cho vay, hợp đồng phụ là đặt cọc, cầm cố, thế chấp, bảo lãnh để bảo đảm khoản vay. Đôi khi là quan hệ đa tầng như cho vay của ngân hàng này dựa trên cơ sở có bảo lãnh của ngân hàng khác, nhưng ngân hàng khác lại bảo lãnh dựa trên cơ sở giao dịch cầm cố, thế chấp tài sản. 3. Tranh chấp chuỗi tài chính có thể là tranh chấp về nhiều hợp đồng có cùng một Nguyên đơn khởi kiện nhiều Bị đơn, như một công ty tài chính khởi kiện nhiều bị đơn là khách hàng vay vốn tiêu dùng khá giống nhau, nhiều khi là y sì, ngoại trừ mấy yếu tố cá biệt. Hay có thể nhiều Nguyên đơn khởi kiện cùng 1 bị đơn, như các trái chủ khởi kiện công ty phát hành trái phiếu không thanh toán nợ đến hạn. 4. Các tranh chấp chuỗi tài chính thường là giao dịch theo mẫu hợp đồng hàng loạt tương tự nhau, như cho vay tiêu dùng; bảo lãnh mua nhà ở hình thành trong tương lai (đối với một dự án); dịch vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, thẻ thanh toán của một ngân hàng; phát hành một lô trái phiếu doanh nghiệp của một công ty. Hay giao dịch tài chính kéo theo giao dịch khác hoặc liên quan mật thiết với nhau như hợp đồng cho vay kèm theo bảo đảm tiền vay (cầm cố, thế chấp, bảo lãnh); hợp đồng cho vay và mua bán nợ vay hay chuyển giao quyền đòi nợ, nghĩa vụ trả nợ; giao dịch chứng khoán (phát hành, mua bán cổ phiếu, trái phiếu) kèm theo giao dịch đặt cọc, bảo lãnh. |
LS. Trương Thanh Đức |
3 phút |
| Trong chuỗi giao dịch tài chính gồm các quan hệ như vay, bảo lãnh, thế chấp, chuyển nhượng nghĩa vụ theo kinh nghiệm thực tiễn, điều khoản giải quyết tranh chấp trong các hợp đồng nên được thiết kế riêng biệt hay nên thống nhất?
Định hướng trả lời: LS. Trương Thanh Đức:1. Điều khoản giải quyết tranh chấp trong chuỗi giao dịch tài chính có thể thiết kế riêng biệt hoặc thống nhất đều được. 2. Tuy nhiên thiết kế riêng biệt thì rất khó khớp với nhau trong trường hợp lựa chọn Toà án hay Trọng tài, hay lựa chọn Trọng tài thì Trọng tài nào, vì không thống nhất thì có thế dẫn đến việc những vụ việc tương tự nhau: – Vụ này phải đưa ra một Trung tâm Trọng tài này, nhưng vụ khác thì lại phải đưa ra một Trung tâm Trọng tài khác (do khác với giải quyết tại Toà án, bên nào khởi kiện thì được chọn và chọn Trung tâm Trọng tài nào cũng được) hoặc – Hoặc không đưa ra được Trọng tài; – Hoặc chỉ giải quyết được một phần nội dung tranh chấp tại Trọng tài, phần còn lại phải giải quyết tại Tòa án. |
LS. Trương Thanh Đức |
2 phút |
| Một đặc điểm thường thấy trong các chuỗi giao dịch tài chính là sự tham gia của bên thứ ba, là các chủ thể không trực tiếp ký kết thỏa thuận trọng tài. Vậy thẩm quyền trọng tài có bị giới hạn trong giải quyết các giao dịch tài chính liên quan đến bên thứ ba và giải pháp?
Và trong thực tiễn, các cơ chế như gộp vụ tranh chấp (consolidation) hoặc bổ sung bên thứ ba trong quá trình tố tụng có thể đóng vai trò như thế nào trong việc giải quyết các tranh chấp chuỗi? Định hướng trả lời: – LS. Nguyễn Thị Thu Trang: – PGS.TS. Võ Trí Hảo: |
LS. Nguyễn Thị Thu Trang | 3 phút |
| PGS.TS. Võ Trí Hảo | 2 phút | |
B. TRANH CHẤP PHÁT SINH TRONG TRUNG TÂM TÀI CHÍNH QUỐC TẾ |
||
| Với góc độ là Trưởng Ban pháp chế của Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC), xin ThS. Hoàng Huy Trường chia sẻ ngắn gọn về các giao dịch diễn ra trong VIFC và khả năng phát sinh các tranh chấp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái của trung tâm.
Định hướng trả lời: ThS. Hoàng Huy Trường |
ThS. Hoàng Huy Trường | 2 phút |
| Trong bối cảnh các giao dịch tài chính trong Trung tâm tài chính quốc tế VIFC, các bên có thể lựa chọn nhiều cơ chế giải quyết tranh chấp khác nhau như Tòa án chuyên biệt, Trung tâm trọng tài thuộc VIFC, trung tâm trọng tài khác tại Việt Nam. Vậy nếu phát sinh chuỗi tranh chấp hàng loạt liên quan đến các chủ thể trong VIFC, việc tồn tại nhiều cơ chế giải quyết tranh chấp như vậy có thể dẫn tới những rủi ro pháp lý gì?
Định hướng trả lời: – ThS. Hoàng Huy Trường: – LS. Trương Thanh Đức:1. Rủi ro về xung đột thẩm quyền, làm chậm tiến độ giải quyết. 2. Rủi ro về nội dung phán quyết mâu thuẫn, cùng một giao dịch tương tự, nhưng mỗi thiết chế giải quyết tranh chấp có thể phán quyết khác nhau. 3. Rủi ro về chi phí trong trường hợp phải tham gia nhiều vụ kiện. |
ThS. Hoàng Huy Trường | 3 phút |
LS. Trương Thanh Đức |
2 phút | |
| Trong một chuỗi giao dịch tài chính (ví dụ cho vay – bảo lãnh), nếu hợp đồng vay chọn giải quyết tranh chấp tại trung tâm trọng tài VIFC, luật áp dụng là luật nước ngoài, trong khi hợp đồng bảo lãnh chọn giải quyết tại trung tâm trọng tài khác với luật áp dụng là luật Việt Nam. Vậy khi giải quyết tranh chấp, các tình huống sau đây sẽ được xử lý như thế nào:
+ Nếu trọng tài thuộc VIFC chưa đưa ra phán quyết về tranh chấp trong hợp đồng vay, HĐTT của trung tâm còn lại có phải tạm dừng việc giải quyết tranh chấp (stay of proceedings) không? Định hướng trả lời: PGS.TS. Võ Trí Hảo: |
PGS. TS. Võ Trí Hảo | 3 phút |
| + Trường hợp có sự khác biệt trong cách hiểu điều khoản hợp đồng, Hội đồng Trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam có bị ràng buộc bởi cách giải thích theo luật nước ngoài của Hội đồng Trọng tài thuộc trọng tài VIFC không?
Định hướng trả lời: LS. Nguyễn Thị Thu Trang: |
LS. Nguyễn Thị Thu Trang | 2 phút |
| C. KHUYẾN NGHỊ THIẾT KẾ ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÀI ĐỐI VỚI TRANH CHẤP TÀI CHÍNH HÀNG LOẠT: TỪ TIÊU CHUẨN ĐẾN ĐẶC THÙ. | ||
| Trong các giao dịch tài chính có khả năng phát sinh tranh chấp hàng loạt (mass claims), điều khoản trọng tài nên được thiết kế như thế nào để xử lý hiệu quả nhiều yêu cầu tương tự?
Định hướng trả lời: – PGS.TS. Võ Trí Hảo: – LS. Trương Thanh Đức:1. Điều khoản trọng tài cần dẫn chiếu đến các Bộ quy tắc trọng tài cho phép Hội đồng trọng tài gộp nhiều yêu cầu có cùng cơ sở pháp lý hoặc liên quan đến cùng một chuỗi giao dịch vào một thủ tục duy nhất. 2. Áp dụng quy trình rút gọn. 3. Chỉ định một Hội đồng Trọng tài giải quyết một loạt vụ tranh chấp tương tự. 4. Quan trọng không phải chỉ thoả thuận Trọng tài thống nhất trong một loại hợp đồng, mà là phải xử lý thoả thuận Trọng tài thống nhất giữa các hợp đồng theo chuỗi, như cần thoả thuận Trọng tài trùng nhau giữa tranh chấp giao dịch tài chính và tranh chấp hợp đồng bảo đảm cho giao dịch tài chính đó, như giữa hợp đồng cho vay và hợp đồng thế chấp. Khi giải quyết tranh chấp sẽ được lựa chọn và chỉ được lựa chọn một Trung tâm trọng tài. |
PGS.TS. Võ Trí Hảo | 2 phút |
LS. Trương Thanh Đức |
2 phút | |
| Có nên dự liệu trước trong hợp đồng cơ chế xử lý tập trung nhiều tranh chấp phát sinh từ cùng một giao dịch tài chính (ví dụ: chỉ chọn trọng tài, chỉ chọn Tòa án) để tránh việc xung đột thẩm quyền hay không?
Định hướng trả lời: – ThS. Hoàng Huy Trường: – LS. Nguyễn Thị Thu Trang: |
ThS Hoàng Huy Trường | 2 phút |
| LS. Nguyễn Thị Thu Trang | 2 phút | |