Thị trường vàng ‘bán trước – giao sau’, rủi ro sẽ xuất hiện khi nhà vàng sai hẹn.
(DN&KD) – Trên thực tế pháp luật không cấm việc “trả tiền trước – nhận vàng sau”. Nếu các bên thực hiện đúng cam kết giao nhận, đây vẫn được xem là hoạt động bình thường trong kinh doanh. Tuy nhiên, trong trường hợp các cửa hàng vàng “sai hẹn”, rủi ro lại thuộc về người mua hàng.
Sau giai đoạn giá vàng tăng nóng dẫn đến nhu cầu của người dân tăng cao, nguồn cung còn hạn chế, thị trường vàng phát sinh hợp đồng mua bán trước – giao hàng sau.
Theo đó, với những người mua số lượng cao hơn mức cửa hàng quy định (nhiều cửa hàng chỉ cho phép giao ngay 1 chỉ vàng) thì người mua có nghĩa vụ đặt cọc 100% giá trị hợp đồng và nhận vàng sau theo thỏa thuận với bên bán.
Ban đầu thời gian giao hàng sau chỉ từ 1 – 2 ngày với lý do, cửa hàng sản xuất không kịp nhưng sau đó, giao dịch vàng “trên giấy” kéo dài tới 20 – 40 ngày.
Sự chuyển dịch từ giao dịch giao ngay sang hình thức mua bán qua “giấy hẹn” được đánh giá tiềm ẩn nhiều rủi ro đổ vỡ dây chuyền khi các nhà vàng sai hẹn.
Từ giấy hẹn đến thị trường giao sau tự phát
Thay vì nhận vàng ngay sau khi thanh toán, nhiều khách hàng buộc phải chấp nhận các loại giấy hẹn giao hàng bởi hầu hết các cửa hàng vàng thương hiệu đều kinh doanh theo hình thức trên.
Nếu thời gian giao hàng kéo dài từ 1–2 ngày như một hình thức linh hoạt trong giao dịch thì người mua không bị ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên, khi thời hạn này đã bị đẩy lên nửa tháng, thậm chí 40 ngày trong bối cảnh giá vàng biến động mạnh khiến người mua như tham gia vào một “canh bạc” hồi hộp theo dõi giá vàng lên, xuống chờ đến ngày nhận hàng.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam. (Ảnh: H.A).
Theo Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, trên thực tế pháp luật không cấm việc “trả tiền trước – nhận vàng sau”. Nếu các bên thực hiện đúng cam kết giao nhận, đây vẫn được xem là hoạt động bình thường trong kinh doanh.
Tuy nhiên, trong trường hợp các cửa hàng vàng “sai hẹn”, rủi ro lại thuộc về người mua hàng. Việc mua bán vàng thông qua giấy hẹn được hiểu là một hình thức, trả tiền trước, giao hàng sau, nhưng khi thời gian giao hàng bị trì hoãn, khách hàng có thể chịu rủi ro vì biến động giá cả theo hướng bất lợi hay ảnh hưởng đến công việc cá nhân.
Bên cạnh đó, một rủi ro khác là thị trường giao dịch thứ cấp cho các “giấy hẹn” này bắt đầu hình thành, nơi người dân tự trao đổi các cam kết nợ với nhau, gây nguy cơ rủi ro hệ thống bởi hoạt động này đang nằm ngoài mọi khung khổ quy định và sự giám sát của cơ quan quản lý.
Việc một cửa hàng tạm ngừng kinh doanh chiều qua khiến nhiều người có giấy hẹn cũng không lấy được vàng. (Ảnh: Hạ An).
Có hai trường hợp xảy ra. Trường hợp thứ nhất, nếu như các cửa hàng vàng đã có nguồn cung nhưng chưa nhận hàng hoá, việc họ bán ra cho người dân theo giá tại thời điểm đó có nghĩa là giá mua và bán đã chốt rồi, họ chỉ giao chậm hàng hóa chứ không phải thu lợi từ chênh lệch biến động giá cả trong khoảng thời gian giao chậm.
“Đơn giản đây chỉ là toan tính làm ăn muốn tăng doanh thu. Ví dụ họ tính đã đặt hàng một tấn vàng nhưng chưa nhận được vàng nên họ cũng thoả thuận giao chậm cho khách để không bỏ lỡ doanh thu”, Luật sư Đức cho biết.
Trường hợp thứ hai là các cửa cơ sở kinh doanh vàng không có đủ nguồn cung nhưng vẫn bán ra thị trường bằng cách thực hiện các hợp đồng trên giấy.
Về bản chất, đây là một dạng “bán khống” – tận dụng dòng vốn của khách hàng khi trong kho chưa có sẵn lượng hàng đối ứng, với hy vọng sẽ gom được hàng ở vùng giá thấp hơn trong tương lai để ăn chênh lệch.
Nếu tính toán sai lệch về xu hướng giá, các đơn vị kinh doanh này sẽ rơi vào tình trạng lỗ nặng, dẫn đến rủi ro mất khả năng thanh khoản. Câu chuyện lúc này không còn là sự linh hoạt trong kinh doanh mà trở thành rủi ro mất an toàn vốn của khách hàng, Luật sư phân tích.
Đặc biệt, khi giá vàng tăng không đúng kỳ vọng, nhà vàng có thể dùng ưu thế của mình để trì hoãn việc trả hàng hoặc hạn chế mua lại các giấy hẹn nhằm giảm thiểu thiệt hại cho chính họ.
Điều này đẩy người mua vào thế yếu, không thể hiện thực hóa lợi nhuận hoặc tệ hơn là mất khả năng thanh khoản.
Trong kịch bản xấu nhất, nếu khách hàng đồng loạt yêu cầu tất toán vàng vật chất, các đơn vị kinh doanh sẽ không có đủ nguồn hàng bù đắp, dẫn đến nguy cơ vỡ nợ và sụp đổ hệ thống tiệm vàng. Việc giao dịch trên giấy với các cơ sở kinh doanh vàng không đủ năng lực thực chất có thể dẫn đến kịch bản xấu nhất là nhà đầu tư mất trắng tài sản, Luật sư Đức cảnh báo.
Rủi ro từ giao dịch tự phát
Trên thực tế, “vàng trên giấy” (Paper Gold) không phải thuật ngữ mới. Trong lịch sử tài chính thế giới cũng từng chứng kiến cơn hoảng loạn rút vàng tại Mỹ những năm 1930 khiến hệ thống ngân hàng tê liệt.
Tuy nhiên, điểm khác nhau là các sàn giao dịch vận hàng chứng chỉ vàng có đảm bảo và giao dịch dưới định chế pháp lý cực kỳ khắt khe. Còn việc giao dịch tự phát với các cửa hàng nhỏ lẻ, người dân đang không có sự đảm bảo.
Cần phân định rõ việc giao hàng chậm đơn thuần là vấn đề về quản trị kho vận, khác hoàn toàn với khái niệm vàng phái sinh hay “vàng trên giấy”.
Điều này vốn đòi hỏi một quy trình niêm yết và giám sát khắt khe bởi ranh giới này rất mong manh. “Nếu một cơ sở kinh doanh huy động vốn từ khách hàng nhưng hoàn toàn không có kế hoạch đảm bảo nguồn cung hoặc mất khả năng chi trả nhưng vẫn tiếp tục thu tiền, hành vi này có thể chuyển hóa thành lạm dụng tín nhiệm, chiếm đoạt tài sản”, Luật sư Đức phân tích.
Vì vậy, để ngăn chặn tình trạng đầu cơ trục lợi và bảo vệ an toàn hệ thống, chuyên gia cho rằng Nhà nước nên tập trung vào việc quản lý tính minh bạch: Chống gian lận, lừa đảo và thất thu thuế.
Chính sách đối với thị trường vàng cần theo hướng siết chặt quản lý thay vì nới lỏng. Nếu giá vàng được để biến động tự do theo thị trường quốc tế và việc kinh doanh bị kiểm soát nghiêm ngặt, dòng vốn sẽ tự động tìm về các kênh đầu tư có lợi cho sự phát triển dài hạn của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cần sớm có biện pháp thanh tra, siết chặt các kẽ hở pháp lý quanh việc mua bán “nợ giao sau”. Đồng thời, sớm đưa sàn giao dịch vàng đi vào hoạt động để đáp ứng nhu cầu đầu tư của người dân.
Trong khi đó, việc giao dịch qua sàn vàng được quản lý nghiêm ngặt, dưới sự giám sát của Nhà nước, quyền lợi của người dân sẽ được đảm bảo còn thị trường vàng cần được đưa trở lại quỹ đạo giao dịch vật chất để tránh các hệ luỵ xảy ra trong tương lai.
Hạ An
—————
Doanh nghiệp & Kinh doanh (Nguyên nhiên vật liệu) ngày 26-3-2026:
(776/1.436)