Chia sẻ link bài báo không bị phạt, nhưng copy nội dung để làm video kiếm tiền thì khác.
(VT) – Nghị định 174 quy định mức phạt tới 30 triệu đồng đối với hành vi sử dụng tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được phép. Vậy việc đăng lại bài báo lên YouTube, TikTok để kiếm tiền quảng cáo có bị xử lý hay?
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 174 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử, công nghệ thông tin. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định xử phạt đối với hành vi sử dụng tác phẩm báo chí trên môi trường mạng mà không được phép.
Theo điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định 174, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí… mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, hoặc chưa được phép lưu hành có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/7.
Ngay sau khi Nghị định 174 được ban hành, nhiều người dùng mạng xã hội băn khoăn liệu việc chia sẻ bài báo trên Facebook, Zalo hay đăng lại nội dung báo chí lên YouTube, TikTok có bị xử phạt hay không?
Chia sẻ link bài báo có vi phạm?
Trao đổi với VietTimes, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, cho rằng cần hiểu đúng bản chất của quy định để tránh những cách diễn giải gây hoang mang.
Theo ông Đức, quy định này không phải là mới, mà đã có từ 6 năm trước, giờ chỉ tăng mức phạt trước đây là 10 – 20 triệu lên cao hơn là 20 – 30 triệu. Mục tiêu của quy định không phải nhằm ngăn cản người dân lan tỏa thông tin báo chí chính thống mà hướng tới việc ngăn chặn vi phạm pháp luật trên môi trường số, trong đó có bản quyền báo chí (khi chủ sở hữu không cho phép cung cấp, chia sẻ). Cần lưu ý là Nghị định này căn cứ vào 10 Luật, nhưng không có Luật Báo chí và Luật Sở hữu trí tuệ.
“Báo chí được tạo ra để phục vụ công chúng. Người dân chia sẻ những thông tin hữu ích, có giá trị cho cộng đồng thì không phải là đối tượng mà quy định hướng tới xử lý”, ông nói. Chính vì vậy, rất nhiều cơ quan báo chí gắn sẵn các công cụ chia sẻ qua Facebook, X, Linkedin… trong từng tác phẩm.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI. Ảnh: NVCC.
Luật sư Đức cho rằng cần phân biệt rõ giữa việc chia sẻ đường dẫn bài báo với hành vi sao chép nội dung báo chí. Trong trường hợp người dùng chỉ chia sẻ link dẫn tới bài viết gốc, độc giả vẫn phải truy cập trang báo để đọc nội dung. Đây không phải là hành vi thay thế nguồn tin gốc.
Ngược lại, khi một cá nhân hoặc tổ chức sao chép toàn bộ hoặc phần lớn nội dung bài báo rồi đăng lại trên Fanpage, website, YouTube, TikTok hoặc các nền tảng mạng xã hội khác, người xem không còn cần truy cập báo gốc nhưng vẫn tiếp cận được đầy đủ thông tin. Khi đó, quyền khai thác thương mại của cơ quan báo chí đã bị ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, trường hợp này chỉ đặt ra với trường hợp khai thác thương mại. Báo chí miễn phí không thấy có cảnh báo nào về việc độc giả không được đăng lại, chia sẻ bằng cách trích dẫn, sao chép (một phần hay toàn bộ), ngoại trừ điều kiện sử dụng cần dẫn nguồn.
Theo Luật sư Trương Thanh Đức, đối tượng mà quy định hướng tới xử lý là các tài khoản, Fanpage, website hoặc kênh YouTube, TikTok sử dụng trái phép bài viết, hình ảnh, video của cơ quan báo chí nhằm thu hút lượt xem, tăng tương tác, bán quảng cáo hoặc tạo doanh thu. Nôm na, đó là cách thức trực tiếp hoặc gián tiếp kinh doanh dựa trên tài sản của người khác và ít nhiều gây thiệt hại cho chủ sở hữu.
Ông Đức lưu ý nhiều người đang chưa hiểu đầy đủ về quyền sử dụng tác phẩm báo chí. Không ít chủ kênh cho rằng chỉ cần ghi nguồn hoặc đọc lại bài báo bằng giọng của mình là có thể sử dụng hợp pháp. Tuy nhiên, pháp luật về sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ hình thức thể hiện mà còn bảo vệ quyền khai thác hợp pháp đối với tác phẩm.
“Việc ghi nguồn không đồng nghĩa với việc được phép khai thác toàn bộ nội dung. Nếu một cá nhân hoặc tổ chức lấy gần như toàn bộ nội dung bài báo, chuyển thành video đọc tin, lồng tiếng hoặc chạy chữ rồi đăng tải trên nền tảng số mà chưa được cơ quan báo chí cho phép thì vẫn có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả”, ông Đức phân tích.
Theo luật sư, trường hợp lấy nguyên bài viết của cơ quan báo chí rồi đăng tải lại dưới dạng video trên YouTube hoặc TikTok để kiếm tiền quảng cáo có thể phải đối mặt với nhiều chế tài khác nhau. Ngoài việc bị xử phạt hành chính và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm theo Nghị định 174, người vi phạm còn có thể bị chủ sở hữu quyền tác giả yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, cải chính, xin lỗi công khai hoặc bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ phát sinh trách nhiệm dân sự. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí hình sự (Điều 225 Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, Bộ luật Hình sự năm 2015).
Theo ông Đức, trong trường hợp này, hành vi sử dụng tác phẩm báo chí đã vượt quá phạm vi chia sẻ thông tin thông thường và có dấu hiệu khai thác tác phẩm nhằm mục đích thương mại. Nếu bị phát hiện, chủ thể vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 174, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và có thể phải hoàn trả khoản lợi ích thu được từ hoạt động khai thác trái phép.
Trường hợp chủ kênh thuê đơn vị truyền thông sản xuất nội dung, luật sư Đức cho rằng việc giao cho đối tác thực hiện không đồng nghĩa với việc chủ kênh được miễn trách nhiệm nếu xảy ra vi phạm bản quyền. Cơ quan chức năng sẽ xem xét vai trò của từng bên.
“Nếu chủ kênh là người trực tiếp quản lý tài khoản hoặc hưởng lợi từ doanh thu quảng cáo, biết nguồn gốc nội dung nhưng vẫn cho phép đăng tải thì vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm”, luật sư nhận định. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, các chủ thể liên quan có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
Sao chép bài báo để làm video kiếm tiền có thể bị xử lý
Đồng quan điểm, luật sư Lê Văn Kiên cho rằng Nghị định 174 được ban hành nhằm xử lý hành vi khai thác trái phép tác phẩm báo chí trên môi trường mạng, chứ không phải cấm công chúng chia sẻ thông tin chính thống.
Các hành vi có nguy cơ vi phạm thường là sao chép toàn bộ hoặc phần lớn nội dung bài báo, hình ảnh, video, đồ họa rồi đăng tải lại trên fanpage, website hoặc mạng xã hội mà không được phép. Những trường hợp sao chép nội dung, đổi tiêu đề, cắt ghép bài viết hoặc đọc lại gần như nguyên văn bài báo để làm video kiếm tiền cũng có thể bị xem xét xử lý.
Luật sư Kiên khuyến nghị người dùng nên ưu tiên chia sẻ đường link từ nguồn báo chính thống hoặc trích dẫn thông tin trong phạm vi hợp lý và ghi rõ nguồn.
“Cách chia sẻ này vừa giúp thông tin hữu ích được lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng, vừa bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, quyền khai thác nội dung và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí”, ông Kiên nói.
Theo luật sư, việc bảo vệ bản quyền báo chí và lan tỏa thông tin chính thống không hề mâu thuẫn với nhau. Khi người dùng mạng xã hội và các nền tảng số cùng tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, các thông tin chính thống vẫn được lan tỏa hiệu quả mà không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của cơ quan báo chí và người sáng tạo nội dung.
Thực tế, tình trạng sao chép hoặc sử dụng nội dung báo chí để tạo ra các sản phẩm phái sinh như video đọc tin, bài đăng trên mạng xã hội hay các nội dung tổng hợp đã tồn tại trong nhiều năm qua.
Theo luật sư, việc khai thác lại nội dung báo chí mà không được phép không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu và quyền lợi hợp pháp của cơ quan báo chí mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai lệch thông tin trong quá trình cắt ghép, biên tập lại nội dung.
Trong bối cảnh môi trường số phát triển mạnh mẽ, Nghị định 174 được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền của các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất nội dung trên không gian mạng.
Quỳnh An
—————
VietTimes (Xã hội số) ngày 09-6-2026:
(1.020/1.712)