Bán vàng phải chờ 120 ngày mới nhận đủ tiền: Rủi ro nào cần lường trước?
(VT) – Chính sách mua vàng của PNJ đang thu hút nhiều ý kiến. Theo chuyên gia, người bán cần lường trước rủi ro, đặc biệt nếu doanh nghiệp gặp khó khăn về thanh khoản.
Chính sách mới của PNJ về thu mua vàng đang gây chú ý khi khách hàng giao vàng ngay nhưng phải chờ 120 ngày mới nhận được đủ tiền. Việc doanh nghiệp nhận vàng nhưng kéo dài thời gian thanh toán tới 4 tháng mà không trả lãi đã đặt ra nhiều câu hỏi ở góc độ pháp lý.
Trao đổi với VietTimes, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, đã phân tích về việc giao dịch này có phù hợp với quy định hiện hành hay không? Nếu doanh nghiệp chậm thanh toán hoặc gặp rủi ro tài chính, quyền lợi của người bán sẽ được bảo đảm thế nào?
Phần thiệt thường nghiêng về phía khách hàng
Theo Luật sư Trương Thanh Đức, pháp luật hiện hành không có quy định riêng buộc doanh nghiệp mua vàng phải thanh toán ngay hoặc cấm việc thanh toán chậm. Hoạt động mua bán vàng vẫn được điều chỉnh theo các quy định chung của Bộ luật Dân sự về hợp đồng mua bán tài sản, trong khi pháp luật về vàng chủ yếu quy định về quản lý nhà nước, tiêu chuẩn và chất lượng hàng hóa.
“Không có quy định nào bắt buộc phải thanh toán ngay hay cấm thanh toán chậm. Giá mua, thời điểm và phương thức thanh toán do các bên tự thỏa thuận. Vì vậy, nếu hai bên chấp nhận điều kiện giao dịch (thanh toán) thì thỏa thuận này không trái quy định pháp luật”, luật sư cho biết.
Để làm rõ hơn cơ sở pháp lý, Luật sư Trương Thanh Đức cho biết Điều 453 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các bên có thể thỏa thuận việc mua trả chậm hoặc trả dần tiền trong một thời hạn nhất định sau khi nhận tài sản.
“Trường hợp doanh nghiệp nhận vàng ngay nhưng thanh toán thành nhiều đợt về bản chất là giao dịch mua trả dần. Nó cũng giống như người tiêu dùng mua hàng trả góp, chỉ khác ở chỗ doanh nghiệp là bên mua, còn người dân là bên bán”, ông phân tích.
Theo luật sư, điều 453 cũng quy định các bên có thể thỏa thuận về việc mua trả chậm hoặc trả dần tiền trong một thời hạn sau khi nhận tài sản mua. Bên bán có thể bảo lưu quyền sở hữu đối với tài sản cho đến khi bên mua thanh toán đủ tiền, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Ngoài ra, pháp luật cũng yêu cầu hợp đồng mua trả chậm, trả dần phải được lập thành văn bản. Bên mua có quyền sử dụng tài sản mua trả chậm, trả dần và phải chịu rủi ro trong thời gian sử dụng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Ông Đức cho rằng đây là biểu hiện của cơ chế thị trường. Khi cung – cầu thay đổi, doanh nghiệp sẽ điều chỉnh điều kiện mua bán theo hướng có lợi cho hoạt động kinh doanh của mình.
“Nếu người bán cần tiền ngay thì có thể cân nhắc bán với giá thấp hơn nhưng được thanh toán ngay kể cả bán cho doanh nghiệp khác, thậm chí bán cho cá nhân khác. Rõ ràng, người bán có toàn quyền lựa chọn nơi bán và cách bán thu tiền nhanh hay chậm sao cho có lợi nhất hoặc đồng ý chấp nhận. Tuy nhiên, việc bán được giá nào và bán dễ hay khó phụ thuộc vào cung cầu và giá cả thị trường, mà phần thiệt thường nghiêng về phía khách hàng là người tiêu dùng, bên yếu thế”, luật sư nhận định.
Luật sư Trương Thanh Đức. Ảnh: NVCC.
Về điều kiện “nhận vàng ngay, trả tiền sau 120 ngày” đối với tất cả khách hàng, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng điều này phù hợp với nguyên tắc tự do, tự nguyện thỏa thuận trong giao dịch dân sự.
“Cốt lõi của kinh tế thị trường vẫn là ‘thuận mua vừa bán’. Doanh nghiệp đưa ra điều kiện, người bán cân nhắc rồi quyết định có giao dịch hay không. Nếu đồng ý thì đó là sự thỏa thuận của các bên”, ông Đức nói.
Theo luật sư, pháp luật không giới hạn cụ thể thời hạn thanh toán trong trường hợp này. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải ghi nhận đầy đủ, rõ ràng từng thời hạn thanh toán (như theo ngày, tuần hay tháng) và không được mập mờ, gây nhầm lẫn về điều kiện giao dịch.
Nếu doanh nghiệp cam kết thanh toán sau 120 ngày thì phải thực hiện đúng cam kết. Không thể đến hạn lại thay đổi điều kiện hoặc lấy lý do biến động thị trường để trì hoãn việc thanh toán.
Về việc PNJ không tính lãi trong thời gian chờ thanh toán, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng điều này cũng không trái quy định pháp luật. “Khi giao dịch được xác lập trên cơ sở tự nguyện, các bên đều biết rõ điều kiện thanh toán, biết sẽ không được trả lãi nhưng vẫn đồng ý thì về mặt pháp lý không có vấn đề gì”.
Tuy nhiên, theo luật sư, rủi ro chủ yếu thuộc về người bán. Luật có quy định về việc bên bán có thể được bảo lưu quyền sở hữu (tức chưa chuyển quyền sở hữu cho bên mua). Tuy nhiên trên thực tế gần như 100% không đặt ra vấn đề bảo lưu quyền sở hữu đối với trường hợp mua bán vàng.
Ông Đức cũng lưu ý trong khoảng thời gian 120 ngày, thị trường vàng có thể biến động mạnh. Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn về thanh khoản, nguy cơ kéo dài thời gian thanh toán hoặc phát sinh tranh chấp là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Rủi ro lớn nhất là doanh nghiệp mất khả năng thanh toán
Trước lo ngại doanh nghiệp có thể gặp rủi ro trong thời gian 120 ngày, Luật sư Trương Thanh Đức cho biết giấy hẹn thanh toán vẫn là căn cứ pháp lý xác định nghĩa vụ trả tiền của doanh nghiệp.
“Giấy hẹn ghi nhận khoản nợ của doanh nghiệp nên về mặt pháp lý, quyền đòi tiền của khách hàng không mất đi và cũng không thể bị phủ nhận. Nếu quá thời hạn 120 ngày mà doanh nghiệp chưa thanh toán thì các bên có thể thỏa thuận về việc chậm trả. Trường hợp không có thỏa thuận, khoản tiền chậm trả sẽ được tính lãi theo quy định của pháp luật, với mức mặc định là 10%/năm”, luật sư nói.
Nếu doanh nghiệp vẫn không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, người dân có quyền khởi kiện ra tòa để yêu cầu thanh toán cả tiền gốc và lãi.
Tuy nhiên, theo luật sư, đó mới chỉ là cơ chế bảo vệ về mặt pháp lý. Bởi ngay sau thời điểm giao dịch, quyền sở hữu đối với số vàng đã chuyển sang doanh nghiệp, trong khi nghĩa vụ thanh toán chưa được thực hiện đầy đủ.
“Điều người dân lo ngại nhất là khả năng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Khi đó, dù có giấy hẹn hay bản án của tòa thì việc thu hồi đầy đủ số tiền cũng không hề đơn giản.”
Khách hàng mua sắm tại cửa hàng PNJ. Ảnh: PNJ.
So sánh với giai đoạn trước đây khi nhiều cửa hàng vàng thu tiền trước rồi hẹn giao vàng sau, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng 2 cách thức có bản chất pháp lý tương tự.
“Trước đây người mua giao tiền trước rồi chờ nhận vàng. Bây giờ người bán giao vàng trước rồi chờ nhận tiền. Điểm giống nhau là rủi ro đều chuyển sang phía khách hàng”, ông Đức nói.
Sự khác biệt giữa 2 mô hình chỉ nằm ở diễn biến cung – cầu của thị trường. Khi khan hiếm vàng, doanh nghiệp có lợi thế nên yêu cầu khách thanh toán trước. Ngược lại, khi lượng người bán tăng mạnh, doanh nghiệp có thể kéo dài thời gian thanh toán hoặc đưa ra các điều kiện mua bán theo hướng có lợi cho mình. Dù ở trường hợp nào, “luật chơi” vẫn do doanh nghiệp đặt ra, còn người dân có quyền lựa chọn tham gia hay không.
Vì vậy, ông Đức cho rằng yếu tố quan trọng nhất vẫn là uy tín của doanh nghiệp. Người dân chỉ nên giao dịch khi đã hiểu rõ điều kiện thanh toán và cân nhắc đầy đủ những rủi ro có thể phát sinh trong thời gian chờ nhận đủ tiền.
4 điều cần cân nhắc khi bán vàng
Luật sư Trương Thanh Đức khuyến nghị người sở hữu không nên bán đồng loạt chỉ vì tâm lý đám đông khi chưa thực sự cần tiền.
Trước khi quyết định giao dịch, người dân nên tự trả lời 4 câu hỏi: Có thực sự cần tiền trong 120 ngày tới hay không? Sản phẩm đang nắm giữ là vàng đầu tư, tích trữ hay trang sức, tiêu dùng? Số tiền thực nhận sau kiểm định và các khoản khấu trừ là bao nhiêu? Có chấp nhận lịch thanh toán và rủi ro đối với phần tiền chưa nhận hay không?
“Nếu chưa có nhu cầu sử dụng tiền ngay, sản phẩm vẫn còn đầy đủ hồ sơ và đáp ứng mục đích nắm giữ thì khách hàng nên bình tĩnh theo dõi thêm. Ngược lại, nếu cần thanh khoản, nên so sánh giá mua bán giữa nhiều doanh nghiệp và thoả thuận rõ bằng văn bản về giá trị giao dịch và từng thời hạn nhận tiền, theo hướng tiền càng thu về sớm càng tốt để hạn chế rủi ro”, ông Đức nói.
Quỳnh An
——————-
VietTimes (Xã hội số) ngày 24-7-2026:
(1.628/1.722)
—————