Từ thảm án Đồng Nai: Luật sư nêu “lằn ranh” phạm tội và phòng vệ chính đáng.
(DT) – Như thế nào là “phòng vệ chính đáng”?
Luật sư Trần Đại Lâm (Công ty Luật ANVI, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết theo Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015, phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích đó. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.
Trong khi đó, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định.
“Điểm quan trọng của ranh giới phòng vệ chính đáng nằm ở chữ “đang”. Theo đó, một người nếu mang dao, xông vào nhà nhưng chỉ đứng trao đổi, nói chuyện lớn tiếng, thậm chí cả đe dọa, chửi bới nhưng không thực hiện hành vi tấn công có tính chất hoàn toàn khác biệt về mặt pháp lý so với việc một người cầm dao và lao vào tấn công chủ nhà.
Bởi vậy, muốn xác định quyền phòng vệ chính đáng đã phát sinh hay chưa, cần phải đặt sự việc trong toàn bộ bối cảnh và diễn biến thực tế, đồng thời làm rõ nhiều vấn đề như có hành vi đe dọa hay không, có rút hoặc sử dụng hung khí không, khoảng cách giữa hai bên thế nào và nguy cơ bị tấn công có thực tế, trực tiếp, đang hiện hữu hay không.
Nếu một người chỉ mang theo dao nhưng chưa có hành vi đe dọa hoặc tấn công mà chủ nhà đã chủ động ra tay chỉ vì cho rằng người đó có ý đồ xấu thì rất khó coi đó là phòng vệ chính đáng. Tùy hành vi, lỗi và hậu quả, người ra tay có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi cố ý gây thương tích hay giết người. Ngược lại, cũng không phải pháp luật bắt một người phải chờ đến khi bị đâm mới được chống trả”, luật sư Lâm phân tích.
Theo ông Lâm, khi hành vi tấn công đã bắt đầu và nguy cơ đối với tính mạng, sức khỏe là thực tế, trực tiếp thì quyền phòng vệ được đặt ra. Cần lưu ý rằng nếu phòng vệ trong phạm vi cần thiết nhưng dẫn tới thiệt hại về sức khỏe, tính mạng con người hoặc tài sản, đây sẽ không được coi là tội phạm. Hay có thể hiểu rằng nếu chủ nhà chống trả trong phạm vi cho phép nhưng vẫn dẫn tới thiệt hại về con người, hành vi này sẽ không được coi là vi phạm pháp luật.
Tuy nhiên, cần làm rõ rằng phòng vệ chính đáng là cơ chế mà pháp luật trao quyền tự vệ trước một hành vi xâm phạm, chứ không phải cơ chế hợp pháp hóa việc sử dụng bạo lực chỉ từ sự nghi ngờ hay suy nghĩ chủ quan mang tính cá nhân rằng người đối diện sẽ gây ra thiệt hại cho bản thân và những người xung quanh.
—————
Bài đầy đủ tại Báo Dân trí (Tư vấn pháp luật) ngày 06-9-2026:
(564/1.260)
—————