Bình luận về đặc điểm, vị thế, vai trò và khó khăn, thuận lợi của hợp tác xã.

(Diễn đàn hợp tác xã quốc gia 2026, do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức ngày 10-4-2026 tại Hà Nội)

1. Hợp tác xã cũng là thành phần kinh tế tư nhân, là một động lực quan trọng của nền kinh tế, trong bối cảnh này cần xác định lại đặc điểm, vị thế, vai trò và khó khăn, thuận lợi của hợp tác xã.

2. Luật Hợp tác xã qua các phiên bản khác nhau, có sự thay đổi khá lớn, nhưng mục tiêu vẫn không thay đổi, không phải mục tiêu lợi nhuận, không tối đa hoá lợi nhuận, mà là mục tiêu kinh tế, tương trợ giữa các thành viên có cái khó nhưng cũng có lợi thế từ mục đích này.

3. Khác công ty một số điểm như đăng ký kinh doanh; khác biệt lớn nhất là nguyên tắc biểu quyết của Hợp tác xã không theo số vốn mà theo số người. Nhưng lại giống doanh nghiệp ở chỗ cũng hoạt động kinh doanh & cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường, cũng bị phá sản như doanh nghiệp khi khi thua lỗ (nhưng nhiều trường hợp phải trả lại đất cho nhà nước chi không được xử lý như với doanh nghiệp). Và đặc biệt là cũng nộp thuế, VAT và thu nhập doanh nghiệp như doanh nghiệp.

4. Hợp tác xã là mô hình nền tảng bên trong nghiêng về phía hỗ trợ nhau. Và từ đó thì càng cần sự hỗ trợ từ bên ngoài, từ liên minh hợp tác xã, quản lý nhà nước, cơ chế chính sách, pháp lý, đặc biệt là đất đai, thuế má, tín dụng,… hỗ trợ từ điều lệ mẫu trở xuống quy chế, hợp đồng, báo cáo,…

5. Quan trọng là ưu đãi phải rất khác biệt với doanh nghiệp và cụ thể, đơn giản. Ví dụ cho vay không tài sản bảo đảm thì với doanh nghiệp là do ngân hàng tự quyết định, với hợp tác xã thì lại là ngân hàng được phép cho vay không có tài sản bảo đảm, như Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết mới nâng lên 5 tỷ. Nhưng mấu chốt thì ở chỗ có đủ điểu kiện, có tín nhiệm, có năng lực hoạt động tố và có khả năng trả nợ không.

6. Vì vậy, trong bối cảnh rất mới hiện nay, cần phải xác định lại, xác định rõ cơ hội và mục tiêu của kinh tế tập thể, của hợp tác xã, như tập trung vào ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn, thế mạnh nảo. Số lượng thành viên của hợp tác xã như GS Hoàng Văn Cường. Luật Hợp tác xã 2012 là 7 thành viên, Luật Hợp tác xã năm 2023 giảm xuống tối thiểu 5 thành viên. Trong khi Quỹ tín dụng nhân dân 30 thành viên, nâng lên so với trước kia.

7. Giải quyết tranh chấp từ việc quản trị và hoạt động của Hợp tác xã hoàn toàn có thể đưa ra Trung tâm trọng tài, như VIAC chẳng hạn.

Hà Nội ngày 10-4-2026

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC

(558)