“Khơi thông” đường kinh doanh.
(DĐDN) – Một môi trường pháp lý rõ ràng, minh bạch, nhất quán và có thể dự liệu không chỉ giảm chi phí tuân thủ, mà còn tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư dài hạn.
Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI.
Vấn đề cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh đã đi qua một hành trình dài với nhiều nỗ lực cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh và tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp. Nhưng yêu cầu của cải cách hôm nay không chỉ dừng ở việc giảm bao nhiêu thủ tục hay đơn giản hóa bao nhiêu điều kiện.
Với doanh nghiệp, điều quan trọng hơn là các quy định phải đủ rõ để hiểu đúng, thống nhất để thực hiện và ổn định để có thể tính toán những kế hoạch đầu tư dài hạn. Bởi một quy định khó hiểu, những cách áp dụng khác nhau hay một chính sách khó dự liệu đều có thể trở thành chi phí và rủi ro đối với hoạt động kinh doanh.
Xung quanh vấn đề này, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI.
– Nhìn lại hành trình cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thời gian qua, theo ông, đâu là những chuyển biến đáng ghi nhận và vấn đề nào cần tiếp tục cải cách?
Có thể thấy môi trường pháp lý cho hoạt động đầu tư, kinh doanh đã có những thay đổi đáng kể. Tư duy quản lý từng bước chuyển theo hướng tôn trọng quyền tự do kinh doanh, người dân và doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm. Cùng với đó là quá trình đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh số hóa, phân cấp, phân quyền.
Nhưng cải cách thật sự thì không chỉ tính bằng số thủ tục được cắt giảm hay số điều kiện kinh doanh được đơn giản hóa. Điều quan trọng cuối cùng vẫn là doanh nghiệp có kinh doanh thuận lợi hơn, dễ tuân thủ pháp luật hơn và ít phải đối diện với những rủi ro pháp lý không đáng có hay không.
Nếu giảm được một thủ tục nhưng doanh nghiệp lại phải mất nhiều thời gian để tìm hiểu quy định, hỏi nhiều cơ quan mới biết phải thực hiện thế nào và vẫn cứ vướng mắc, thì chi phí tuân thủ chưa chắc đã giảm. Vì vậy, cải cách trong giai đoạn tới cần đi sâu hơn vào chất lượng của hệ thống pháp luật và hiệu quả thực thi.
– Một trong những vấn đề doanh nghiệp còn gặp phải là quy định khó hiểu, chồng chéo hoặc được áp dụng chưa thống nhất. Theo ông, đâu là nguyên nhân và cần làm gì để pháp luật thực sự rõ ràng, dễ hiểu, dễ tuân thủ?
Theo tôi, vấn đề nằm ở cả chất lượng quy định và quá trình thực thi. Nếu pháp luật rõ ràng, hợp lý, thống nhất thì dư địa để mỗi nơi hiểu và áp dụng một cách sẽ ít đi. Ngược lại, nếu quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc có nhiều cách hiểu thì người thực thi cũng khó và doanh nghiệp càng khó hơn.
Đáng ngại không chỉ là doanh nghiệp mất thêm tiền hay thời gian làm thủ tục, mà còn là sự bất định về pháp lý. Doanh nghiệp lo ngại rằng khi bỏ vốn, ký hợp đồng, triển khai dự án dựa trên một cách hiểu, nhưng sau đó lại phải đối diện với một cách giải thích hay yêu cầu khác, tức không chắc rằng mình đã làm đúng.
Kinh doanh trong môi trường ngày nay đã phải chấp nhận rủi ro thị trường khá lớn, nếu doanh nghiệp còn phải gánh thêm rủi ro không biết quy định sẽ được hiểu và áp dụng thế nào thì đó là một chi phí tiềm ẩn rất lớn, một gánh nặng đe dọa ý chí khởi nghiệp và đè nặng lên mọi hoạt động đầu tư kinh doanh.
Bởi vậy, ngay từ khâu xây dựng chính sách chủ yếu phải giải quyết vấn đề từ vị trí của người thực hiện, chứ không phải từ người quản lý. Mỗi khi đặt ra một thủ tục, điều kiện hay nghĩa vụ mới, thậm chỉ ngay cả quy định tạo điều kiện cởi bỏ, thông thoáng, cũng đều cần trả lời rõ quy định đó có thực sự cần thiết không, chi phí tuân thủ ra sao và có phương án nào ít tốn kém hơn mà vẫn đạt mục tiêu quản lý. Và không chỉ là tốn kém về tiền bạc, mà còn là tổn phí về thời gian và tổn hao về công sức, tinh thần, trí tuệ.
Thậm chí từng quy định đơn lẻ tưởng là cải cách tốt hơn, là hiệu quả hơn, nhưng nhiều khi đi vào thực tế thì kết quả ngược lại vì sự mâu thuẫn, chồng chéo, xung đột, không bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, thuế,… Chỉ cần một mắt xích không khớp, cả dự án có thể bị ách lại. Đặc biệt là cần phải thay đổi cơ bản nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự thiếu đồng bộ, không thống nhất, vì đây không phải là trách nhiệm của doanh nghiệp thì không thể để doanh nghiệp phải gánh hậu quả từ sự mâu thuẫn, chồng chéo của chính hệ thống pháp luật..
– Với những dự án đầu tư dài hạn, khả năng dự liệu chính sách đặc biệt quan trọng. Theo ông, làm thế nào để vừa đáp ứng yêu cầu điều chỉnh chính sách, vừa bảo đảm sự ổn định cần thiết của môi trường pháp lý?
Pháp luật không thể bất biến. Kinh tế, công nghệ và đời sống thay đổi nhanh chóng, thì pháp luật cũng phải điều chỉnh tương ứng. Nhưng thay đổi chính sách cần phải giảm thiểu việc làm cho doanh nghiệp gặp rủi rỏ bất ngờ vì không thể dự liệu được sự thay đổi.
Nhà đầu tư có thể tính toán giá nguyên liệu, lãi suất hay biến động thị trường. Đó là những rủi ro bình thường của kinh doanh. Nhưng rất khó tính toán nếu hôm nay một dự án được triển khai hợp pháp theo một khuôn khổ pháp lý, ngày mai chính sách thay đổi và những gì đã thực hiện lại đứng trước nguy cơ phải làm lại hoặc không thể tiếp tục.
Do đó, những thay đổi lớn tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và chi phí của doanh nghiệp cần có lộ trình phù hợp, được công bố đủ sớm và cân nhắc thận trọng hơn để doanh nghiệp chuẩn bị ứng phó.
Cơ chế chuyển tiếp cũng phải được coi là một phần quan trọng của chính sách, chứ không đơn thuần là vài điều khoản kỹ thuật ở cuối văn bản. Cần trả lời rõ những dự án đã được chấp thuận sẽ xử lý thế nào, quyền và lợi ích hợp pháp đã hình thành được bảo đảm ra sao, những thủ tục đang thực hiện tiếp tục theo quy định cũ hay chuyển sang quy định mới.
Theo tôi, nguyên tắc cần hướng tới là không để doanh nghiệp chịu bất lợi chỉ vì pháp luật thay đổi sau khi họ đã hành động hợp pháp theo những quy định đang có hiệu lực. Có như vậy doanh nghiệp mới đủ niềm tin để bỏ vốn cho những kế hoạch 5 năm, 10 năm hoặc dài hơn. Quy định về việc bảo đảm đầu tư kinh doanh trong trường hợp thay đổi pháp luật đã được khẳng định trong các Luật Đầu tư, nay là Điều 12 Luật Đầu tư năm 2025, nhưng mới chủ yếu có tác dụng đối với đầu tư nước ngoài và những dự án lớn.
– Từ thực tiễn tư vấn và đồng hành cùng doanh nghiệp, theo ông, đâu là những ưu tiên của giai đoạn cải cách tiếp theo để thực sự “khơi thông” đường kinh doanh và củng cố niềm tin của doanh nghiệp?
Theo tôi, trước hết phải thay đổi cách nhìn về kết quả cải cách. Không chỉ nhìn vào số lượng văn bản được sửa, số thủ tục hay điều kiện kinh doanh được cắt giảm, mà phải nhìn vào kết quả cuối cùng: doanh nghiệp có dễ kinh doanh hơn, dễ tuân thủ hơn và an toàn pháp lý hơn hay không. Câu trả lời trên thực tế dường như vẫn là chưa.
Cùng với đó, cần tiếp tục rà soát, xử lý thực chất những quy định mâu thuẫn, chồng chéo và nâng cao trách nhiệm của cơ quan xây dựng, thực thi pháp luật. Quy định chưa rõ phải được giải thích, hướng dẫn kịp thời; có những cách hiểu khác nhau thì phải xác định cách áp dụng thống nhất. Không nên để doanh nghiệp phải tự “dò đường” trong hệ thống quy định rồi lại chịu rủi ro nếu không may mắn lựa chọn đúng với cách hiểu của cơ quan quản lý.
Tính ổn định và khả năng dự liệu cũng cần trở thành tiêu chí quan trọng khi đánh giá chất lượng chính sách. Mỗi sự thay đổi phải tính đến những quyền lợi đã hình thành, chi phí chuyển đổi và thời gian cần thiết để doanh nghiệp thích ứng. Nếu thay đổi lớn mà không mang lại lợi ích lớn, thì cần chọn tính ổn định thay vì chọn thay đổi, nhất là trong giai đoạn thay đổi quá nhiều, quá nhanh như hiện nay.
Nhà nước cần tạo ra một “luật chơi” rõ ràng, minh bạch, nhất quán và ổn định; còn doanh nghiệp chịu trách nhiệm về quyết định kinh doanh của mình. Khi biết rõ mình được làm gì, phải làm gì và có thể dự liệu chính sách, doanh nghiệp sẽ tự tin đầu tư dài hạn, mạnh mẽ kinh doanh lớn. Đó cũng chính là cách thiết thực để “khơi thông” đường kinh doanh.
– Trân trọng cảm ơn ông!
Nguyễn Giang thực hiện
—————
Diễn đàn Doanh nghiệp (Pháp luật) ngày 12-10-2026:
https://diendandoanhnghiep.vn/khoi-thong-duong-kinh-doanh-10185784.html
(1.436/1.752)
—————