BÁO NÔNG THÔN NGÀY NAY/DÂN VIỆT

*****

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

*****

 Hà Nội, ngày 14 tháng 5 năm 2026

(9h05 – 10h)

Deepfake, AI giả giọng nói, giả khuôn mặt hiện nguy hiểm tới mức nào với người dùng phổ thông?

Từ góc độ pháp lý, theo ông, vì sao các vụ lừa đảo công nghệ cao hiện nay ngày càng khó xử lý và thu hồi tài sản?

Thứ nhất, trở ngại về địa lý và pháp luật

·         Tội phạm công nghệ cao thường vận hành theo mô hình “công ty tội phạm” xuyên quốc gia. Kẻ chủ mưu, hệ thống máy chủ và tiền lừa đảo thường đặt tại và chuyển đến các quốc gia có cơ chế luật pháp lỏng lẻo, chưa hợp tác tư pháp chặt chẽ với Việt Nam.

·         Việc truy tìm, xử lý phụ thuộc nhiều vào các nền tảng xuyên biên giới, với quy trình phức tạp, mất nhiều thời gian, vào sự hợp tác của cơ quan pháp luật nước ngoài, trong khi tội phạm hoàn thành trong nháy mắt.

Thứ hai, sự tinh vi trong việc tẩu tán tiền chiếm đoạt

·         Rất khó thu hồi tiền bị chiếm đoạn vì dòng tiền bị phân tán nhanh chóng, thông qua nhiều tài khoản rác, chủ tài khoản ma, bị lợi dụng. Việc này ít nhiều có lỗi, trực tiếp và gián tiếp của chủ tài khoản bán, cho thuê tài khoản và các ngân hàng mở tài khoản mà không xác định, quản lý được tài khoản chính chủ.

·         Trong nhiều trường hợp, số tiền bị chiếm đoạt còn bị chuyển đổi sang các loại tài sản số và luân chuyển qua các sàn giao dịch bất hợp pháp, không phong tỏa được.

Thứ ba, do tâm lý ngại trình báo của nạn nhân.

·         Dẫn đến việc các cơ quan chức năng không nắm bắt được và không đủ dữ liệu để theo dõi phá án.

Luật sư Đức

Nhiều người bị lừa nhưng ngại trình báo vì cho rằng “đầu tư rủi ro phải chấp nhận”, điều này có ảnh hưởng tới quá trình xử lý không?

Quan điểm “đầu tư rủi ro phải chấp nhận” của phần lớn nạn nhân:

·         Gây khó khăn cho việc xử lý hiệu quả:

 Làm mất “thời điểm vàng” tức thời, yếu tố sống còn để điều tra hành vi lừa đảo công nghệ cao. Việc trì hoãn trình báo, làm cho cơ cơ quan chức năng chậm vào cuộc, khiến dòng tiền bị phân tán qua quá nhiều tầng nấc, việc truy vết trở nên bất khả thi.

Việc nạn nhân không trình báo khiến cơ quan chức năng thiếu căn cứ để xác lập chuyên án đấu tranh trên quy mô lớn. Và cơ quan điều tra cần dữ liệu từ nhiều nạn nhân để xâu chuỗi phương thức thủ đoạn.

·         Gây khó khăn cho việc phòng, ngừa, trừng trị tội phạm:

Cần phân biệt rõ giữa “Rủi ro đầu tư”, là thua lỗ do biến động thị trường, giá cả, bất khả kháng với “Hành vi lừa đảo”, là dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản. Lừa đảo là tội phạm hình sự, không phải giao dịch dân sự hay đầu tư bình thường. Việc chấp nhận rủi ro vô hình trung đã tạo điều kiện cho tội phạm tiếp tục dùng số tiền đó để nuôi bộ máy và lừa đảo những nạn nhân tiếp theo.

Việc tố giác tội phạm không chỉ là quyền, mà đồng thời còn là nghĩa vụ của người dân, đã được quy định tại khoản 2, Điều 5, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 như sau: “Tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ phát hiện, tố giác, báo tin về tội phạm; tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm”.

Luật sư Đức

10h – 10h55

MC

Theo ông, vì sao tài sản số đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” của tội phạm công nghệ cao?

Trước đây tài sản số chưa được công nhận đầy đủ trong pháp luật, việc bảo vệ quyền lợi nạn nhân có gặp khó khăn không?

Các mô hình huy động vốn kiểu “cam kết lãi cao” núp bóng crypto, forex hiện có thể xử lý theo những tội danh nào?

Do trước đây tài sản số chưa được công nhận đầy đủ trong pháp luật, nên việc bảo vệ quyền lợi của nạn nhân đã gặp một số khó khăn:

·         Khó khăn trong việc xác định tài sản bị chiếm đoạt:

Tài sản số nào là loại tài sản nào, loại nào được thừa nhận hợp pháp, loại nào chưa được thừa nhận hợp pháp. Do đó áp dụng vào quy định nào của pháp luật.

·         Khó khăn trong việc xử lý tài sản bị chiếm đoạt:

Thiếu các văn bản xác định pháp lý và hướng dẫn để xử lý theo loại vi phạm nào hay xét xử theo tội phạm nào còn có sự e dè, tranh cãi, mâu thuẫn

Xử lý tội phạm và tài sản phải dựa vào giá trị tài sản, trong khi lại thiếu căn cứ pháp lý xác định “mã số” là gì, cơ sở pháp lý để “định giá” khi chưa rõ là tài sản hay không và là tài sản gì?

Các mô hình huy động vốn kiểu “cam kết lãi cao” núp bóng crypto, forex để lừa đảo có thể xử lý theo những tội danh nào?

·         Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS):

Áp dụng khi xác định được hành vi dùng thủ đoạn gian dối (đưa thông tin sai sự thật về nguồn thu nhập, tỷ suất lợi nhuận, dự án đầu tư, dùng tiền của người sau trả cho người trước, giao dịch trên sàn tự tạo ra nhưng tuyên truyền là sản quốc tế,…) ngay từ đầu để dẫn dụ, thu hút nhằm chiếm đoạt tiền của nhà đầu tư.

·         Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (Điều 290 BLHS):

Áp dụng đối với hành vi can thiệp vào thuật toán để điều chỉnh kết quả thắng thua hoặc đánh sập sàn để chiếm đoạt tiền. Đây là hành vi rất phổ biến đối với các sàn tiền kỹ thuật số (tiền điện tử), sàn ngoại hối ảo.

Luật sư Đức

Theo các vị khách mời, vì sao nhiều người vẫn dễ dàng tin vào các mô hình đa cấp biến tướng dù đã có nhiều cảnh báo?

Người dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình trước các dự án đầu tư “cam kết lợi nhuận cao”?

Lý do, nhiều người vẫn dễ dàng tin vào các mô hình đa cấp biến tướng dù đã có nhiều cảnh báo:

·         Bị thao túng tâm lý công nghệ cao siêu:

Trong bối cảnh thế giới, đã từng xuất hiện nhiều kỳ lân công nghệ, nhiều cách làm mới, nhiều mô hình thành công lớn, nhiều người kiếm lời nhanh trên thực tế.

Tội phạm vẽ ra lợi nhuận thường cao gấp vài lần, thậm chí hàng chục lần gửi tiết kiệm hay bất kỳ loại đầu tư kinh doanh nào khác, từ vài chục đến vài trăm %/năm làm mê hoặc mọi người, nhất là những người không hiểu biết về lĩnh vực công nghệ cao hoặc là sẵn sáng chấp nhận rủi ro cao.

Nạn nhân bị huyễn hoặc trước cơ hội, cơ duyên quý hiếm khi tội phạm luôn nhấn mạnh vào những thuật ngữ công nghệ thời thượng được cơ quan chuyên môn và các chuyên gia nhắc đến nhiều như trí tuệ nhân tạo – AI, công nghệ chuỗi khối – Blockchain, công nghệ tài chính – Fintech và nhiều khái niệm cao siêu hấp dẫn khác, để che đậy bản chất huy động vốn trái phép, tay không bắt giặc, lùa gà mọc túi cả nhà đầu tư dại quá và khôn quá.

·         Bị tác động trước những bằng chứng như thật:

Tội phạm thường mạnh tay chi trả gốc và lãi trong thời gian đầu để tạo lòng tin (bản chất là lừa tiền của người sau để trả cho người trước). Khi thấy từ thiên hạ cho đến người thân, bạn bè rút được tiền, thực sự kiếm được khá nhiều, nạn nhân dễ dàng gỡ bỏ sự cảnh giác hoặc nghĩ rằng mình nhanh tay hớt sớm hay ít ra cũng sẽ kịp cắt lỗ.

Ngoải ra, những “thủ lĩnh” và những kẻ đóng vai chim mồi thường phô trương sự giàu có, sang chảnh, đẳng cấp, nhà đẹp, xe sang, hàng hiệu, gây ra sự ảo tưởng, kích thích nhiều người sẵn sàng lao theo.

Thực ra chỉ là chiêu bài kinh điển xưa như trái đất ngàn đời, đó là thả con săn sắt để bắt con cá rô.

Để tự bảo vệ mình, không trở thàn nạn nhân trước các dự án đầu tư “cam kết lợi nhuận cao”, mọi người cần làm một số việc sau:

·         Tự trang bị kiến thức thị trường tối thiểu:

Nếu không hiểu biết về thị trường và lĩnh vực tham gia thì lời mời chào nào cũng hấp dẫn, dự án nào cũng là cơ hội, mà không thấy rủi ro, dàn dựng.

Kể cả các doanh nghiệp, các sản giao dịch đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, có tên tuổi, địa chỉ, bộ máy hợp lệ, thì cũng không đồng nghĩa với việc dự án hợp pháp, hoạt động đúng đắn, kinh doanh chân thật, gọi vốn đúng luật.

Đặc biệt là hết sức cảnh giác trước những công ty mà lời lãi không đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thực tế, thì thường đến từ việc kiếm tiền từ mô hình huy động đa cấp, không trái luật (không được cấp phép hoạt động đa cấp) thì cũng biến tướng sai luật (luật cấm).

Đâu đó có công ty niêm yết chia cổ tức dăm bảy chục %, thì cần biết rằng, đó là số rất ít công ty có quá trình kinh doanh rất hiệu quả, với những lợi thế, bối cảnh đặc biệt và đó là tính theo mệnh giá cổ phiếu, chứ tính theo thị giá cổ phiếu mà nhà đầu tư mới tham gia thì tỷ suất lợi nhuận sẽ thấp hơn rất nhiều lần.

·         Luôn tâm niệm nguyên lý, muốn có lợi nhuận thì phải chấp nhận rủi ro:

Bên cạnh cơ hội lãi suất hấp dẫn, lợi nhuận cao là rủi ro không nhỏ, nguy cơ to lớn. Chỗ nào, cái gì mà lợi nhuận rất cao, rủi ro rất thấp, là dấu hiệu đầu tiên, cơ bản và rõ nét của gian dối. Ném tiền vào đó là tự sa chân vào trận đồ lừa đảo. Quy luật là lợi nhuận luôn song hành với rủi ro, là sự nguy hiểm tăng giảm theo lãi suất.

Nhất là các sàn ngoại hối – Forex, tiền kỹ thuật số – Crypto, hầu như không có có trụ sở hoặc đại diện hợp pháp tại Việt Nam, khi xảy ra tranh chấp, sự cố (sập sàn, khóa tài khoản), thì rất khó khiếu kiện, đòi tiền.

Tóm lại, cái gì cũng phải trả giá. Đầu tư càng dễ dàng, thì thực tế càng khó khăn; cơ hội càng rộng mở thì kết quả càng mơ hồ.

Các vị khách mời đánh giá ra sao về việc thời gian qua cơ quan an ninh điều tra liên tục triệt phá các mô hình lừa đảo công nghệ cao?

Khi mọi thứ siết chặt, đi vào khuôn khổ, tình trạng này liệu có sớm chấm dứt?

Chấm dứt thì không nhanh, không dễ và không thể hoàn toàn, nhất là tội phạm sử dụng phương thức, thủ đoạn phạm tội biến đổi tinh vi, sử dụng AI và siêu giả mạo – Deepfake, phối hợp nhiều kênh ứng dụng đồng thời. Tuy nhiên, nhưng chắc chắn tình trạng lừa đảo công nghệ cao sẽ giảm đi.

·         Siết chặt pháp lý và công nghệ

Hành lang pháp lý liên tục được hoàn thiện, cụ thể, rõ ràng, nghiêm minh như việc ban hành mới và sửa đổi, bổ sung Luật Luật Công nghệ thông tin, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Giao dịch điện tử, Luật Trí tuệ nhân tạo,…

Việc bắt buộc xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch chuyển tiền từ 10 triệu đồng trở lên và siết chặt quản lý SIM rác đã loại bỏ được rất nhiều tài khoản ảo, rác tiếp tay cho lừa đảo.

·         Tăng cường điều tra phá án:

Các cơ quan pháp luật đã khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử triệt phá được nhiều vụ án lừa đảo công nghệ cao, trừng trị, thu hồi được nhiều tang vật, ngăn đe được tình trạng bùng phát tội phạm.

·         Quan trọng nhất là người dân phải tự bảo vệ mình:

Trang bị kiến thức, cập nhật thủ đoạn lừa đảo, nâng cao cảnh giác, nói không với phần mềm không tin tưởng, áp dụng triệt để các nguyên tắc và tính năng bảo mật. Mọi thứ cần bình tĩnh kiểm chứng, hỏi người hiểu biết. Trừ những trường hợp hoàn toàn chắc chắn, thì cần thiết lập tư duy ứng phó ngược, chuyển từ chỗ hoạt động bình thường, sang mặc định là đang bị lừa đảo, cho đến khi có đủ cơ sở loại bỏ.