Ranh giới pháp lý trong hoạt động thu hồi nợ của ngân hàng.

(VOV2) – Thời gian qua, nhiều hành vi đòi nợ vi phạm pháp luật gây bức xúc trong xã hội. Việc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ được xem là bước đi cần thiết

Thu hồi nợ là quyền hợp pháp của tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, thời gian qua, đã xuất hiện những cách đòi nợ phản cảm, thậm chí vi phạm pháp luật khiến hoạt động thu hồi nợ bị nhìn nhận méo mó, thiếu thiện cảm. Theo Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, hiện nay, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động thu hồi nợ vẫn còn nhiều khoảng trống. Ngoài một số quy định mang tính nguyên tắc trong Thông tư 43/2016 của Ngân hàng Nhà nước đối với các công ty tài chính tiêu dùng, như không được đe dọa khách hàng, không nhắc nợ quá 5 lần/ngày, chỉ được liên hệ trong khung giờ từ 7h đến 21h, không làm phiền người không liên quan… thì phần lớn các quan hệ vay nợ khác, kể cả trong hệ thống ngân hàng vẫn thiếu quy định cụ thể về cách thức thu hồi nợ. Các giao dịch dân sự chủ yếu dựa trên nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, dẫn tới việc áp dụng thiếu thống nhất.

Trong bối cảnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử ra đời với mục đích: chuẩn hóa hành vi ứng xử với khách hàng và nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật. Dù chỉ mang tính khuyến nghị, không có chế tài trực tiếp, nhưng Bộ Quy tắc đã chỉ ra những giới hạn trong đòi nợ như: cấm sử dụng vũ lực, đe dọa, xúc phạm danh dự, quấy rối hay các thủ đoạn ép buộc khác… Đây đều là những hành vi có thể bị xử lý hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật hiện hành.

Không chỉ dừng ở hành vi, quy tắc còn siết chặt thông tin. Việc công khai dữ liệu cá nhân của khách hàng tại nơi công cộng hoặc trên mạng xã hội bị cấm tuyệt đối. Nhân viên cũng không được cung cấp thông tin cho bên thứ ba trái quy định, không được thu thập hay sao chép dữ liệu vì mục đích cá nhân, phù hợp với yêu cầu của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. Song song đó, các hành vi trục lợi cũng bị chặn đứng: cấm nhận tiền, quà hay lợi ích từ khách hàng; không được yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân; không được giữ tiền của khách hàng dưới bất kỳ hình thức nào. Việc giả mạo công văn cơ quan nhà nước, phát tán thông tin sai lệch về khoản nợ, hay gợi ý khách hàng vay nặng lãi để trả nợ cũng nằm trong danh sách cấm.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Quy tắc đề cập yếu tố “phù hợp” trong tần suất và phương thức nhắc nợ. Tuy nhiên, khi thiếu tiêu chí định lượng cụ thể, ranh giới giữa nhắc nhở hợp lý và quấy rối vẫn khá mong manh. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp khách hàng hoặc người thân bị gọi điện, nhắn tin với tần suất dày đặc, gây áp lực tâm lý nghiêm trọng. Điều này cho thấy, nếu không được luật hóa, các chuẩn mực ứng xử rất dễ bị vô hiệu hóa trong thực tiễn. Đáng lo ngại hơn, nhiều hoạt động đòi nợ hiện nay diễn ra ngoài khuôn khổ chính thống, sau khi dịch vụ đòi nợ thuê bị cấm từ năm 2021, một số tổ chức vẫn “núp bóng” dưới danh nghĩa công ty mua bán nợ, công ty luật hoặc dịch vụ bảo vệ để tiếp tục hoạt động… Các đối tượng này thường sử dụng biện pháp gây sức ép, thậm chí khủng bố tinh thần không chỉ với người vay mà cả những người không liên quan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự và đời sống xã hội.

Ở góc độ văn hóa kinh doanh, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng: Thu hồi nợ không chỉ là thực thi quyền mà còn là bài kiểm tra về uy tín và trách nhiệm của tổ chức tín dụng. Một quy trình đòi nợ minh bạch, đúng pháp luật và tôn trọng khách hàng sẽ góp phần duy trì niềm tin thị trường. Ngược lại, các hành vi vượt quá giới hạn không chỉ tiềm ẩn rủi ro pháp lý mà còn làm tổn hại hình ảnh của chính tổ chức cho vay.

Cũng cần nhìn nhận thực tế rằng, tình trạng “bùng nợ”, cố tình chây ì trả nợ đang gia tăng, thậm chí hình thành các hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm trốn tránh nghĩa vụ… Điều này gây áp lực không nhỏ lên các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, không vì thế mà hợp thức hóa các biện pháp đòi nợ phi pháp. Lãi suất cao vốn đã bao hàm yếu tố rủi ro, nên việc chuyển rủi ro đó thành áp lực bất hợp pháp lên người vay là không thể chấp nhận.

Có thể thấy, Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ được ban hành nhằm mục đích thiết lập một khung ứng xử chuẩn mực, hài hòa giữa quyền lợi của tổ chức tín dụng và quyền được tôn trọng, bảo vệ của khách hàng. Dù mang tính định hướng đạo đức nghề nghiệp nhưng đây được xem là cơ sở để các ngân hàng, tổ chức tài chính xây dựng quy định trong việc đòi nợ một cách có văn hóa, thượng tôn pháp luật, đó cũng là nền tảng để xây dựng thương hiệu cho ngân hàng, tổ chức tài chính được nhiều khách hàng ủng hộ./.

—————

VOV2 (Chuyện hôm nay) phát trực tiếp ngày 17-4-2026:

https://vov2.vov.vn/phap-luat/ranh-gioi-phap-ly-trong-hoat-dong-thu-hoi-no-cua-ngan-hang-58197.vov2

https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=1628263148447252

https://www.youtube.com/live/9fuYvD7FTYM

—————

Kịch bản:

CHƯƠNG TRÌNH 30 PHÚT CÙNG VOV2

CHUYỆN HÔM NAY

Phát sóng: 17h00 PL 21h00 – VOV2 thứ sáu ngày 17/04/2026

                                                                   Thực hiện: Thu Hà

                                                                 Tổ chức sản xuất: Thu Trang

Duyệt: Lãnh đạo phòng                                               Lãnh đạo Ban

Chủ đề: Quy tắc ứng xử trong thu hồi nợ – Chấm dứt tình trạng đòi nợ kiểu xã hội đen

Dẫn: Qúy vị và các bạn thân mến! Hoạt động thu hồi nợ từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh trong mắt công chúng bởi những biến tướng đầy bạo lực. Thay vì sử dụng các biện pháp pháp lý, nhiều nhóm đối tượng đã lựa chọn cách tra tấn tâm lý và bôi nhọ danh dự để gây sức ép lên người vay, thậm chí cả người thân khiến hoạt động thu nợ của ngân hàng bị nhìn nhận như “xã hội đen”. Mới đây, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ với khung chuẩn mực rõ ràng cho các tổ chức tín dụng, đặt ra ranh giới pháp lý trong hoạt động thu hồi nợ của ngân hàng. Với quy chế này, quyền lợi khách hàng được bảo vệ ra sao? Đây cũng là nội dung bàn luận trong chương trình hôm nay.

Trân trọng giới thiệu, khách mời tham gia chương trình hôm nay là Luật sư Trương Thanh Đức – chuyên gia về lĩnh vực pháp chế và nghiệp vụ ngân hàng, người từng đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý tại một số ngân hàng. Cám ơn ông đã tham gia chương trình của chúng tôi.

Khách mời: Xin chào quý thính giả Đài TNVN.

1/ Thưa luật sư! Thời gian qua, việc thu hồi nợ của ngân hàng đã bị “biến tướng” thành những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Thực tế, cơ quan chức năng đã khởi tố nhiều vụ việc liên quan đến đòi nợ thuê với những thủ đoạn vi phạm pháp luật, gây bức xúc dư luận và ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự xã hội.

Box thông tin:

#Vào tháng 7/2025, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án đối với 45 bị cáo cùng về tội “Cưỡng đoạt tài sản” từ thủ đoạn thu hồi nợ trái phép. Với thủ đoạn đòi nợ kiểu “khủng bố tinh thần”, nhóm đối tượng đã đòi được 571 tỷ đồng, cưỡng đoạt tổng 904 triệu đồng từ 26 bị hại với các thủ đoạn: cắt ghép ảnh đồi trụy, vu khống trên mạng xã hội…

#Mới đây, công an thành phố Hồ Chí Minh đã khởi tố, bắt tạm giam nhóm đối tượng núp bóng doanh nghiệp mua bán nợ để cưỡng đoạt tài sản. Với các thủ đoạn “khủng bố tinh thần”, đập phá tài sản nhằm cưỡng đoạt 70 tỷ đồng.

Nổi nhạc

#Thưa luật sư, ông có nhìn nhận ra sao về những thủ đoạn mà nhóm đòi nợ đã thực hiện trong thời gian vừa qua? Bởi thực tế, cơ quan chức năng đã vào cuộc quyết liệt nhưng kiểu đòi nợ “giang hồ” này vẫn diễn biến phức tạp trên nhiều địa bàn.

Khách mời trả lời:

# Có không ít vụ đòi nợ, đòi nợ thuê thời gian qua đã đi quá giới hạn đạo đức và lằn ranh pháp luật gây bức xúc dư luận, tác động tiêu cực đến trật tự xã hội, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của tổ chức, cá nhân. Câu chuyện mà phóng viên VOV2 ghi lại sau đây, phần nào nói rõ hơn về điều này:

Đọc PS:

Đòi nợ cần có văn hóa

Tiếng động chuông điện thoại

Trong ngày, chuông điện thoại của chị H – một đồng nghiệp của tôi ở Hà Nội réo liên hồi. Thử bắt máy, đầu dây bên kia, giọng một người đàn ông xưng là nhân viên một ngân hàng đã hối thúc người thân trả một khoản nợ vài chục triệu đồng. Vấn đề là, chị H không phải là người vay tiền mà cũng chẳng biết về khoản vay này nhưng lại bị người đi vay cung cấp số điện thoại và thông tin cá nhân để làm “người bảo lãnh” cho khoản vay:

Băng: Chưa bao giờ tôi nhận được bất cứ một cuộc gọi hay tin nhắn nào để xác minh khoản vay nhưng khi nợ quá hạn hay khả năng thanh toán không có, tư cách là người tham chiếu thì lại nhận là nhân viên ngân hàng, nhân viên tài chính kết hợp với ngân hàng để đòi nợ

Ban đầu chỉ là “nhắc nợ”, chỉ vài ba ngày sau, nếu khoản nợ không hoàn tất, ngoài những cuộc điện thoại là những tin nhắn, hình ảnh cắt ghép… với nội dung bôi nhọ liên tục được gửi đến không chỉ là chị H. mà là các bạn bè, họ hàng, đối tác…. khiến cuộc sống của gia đình chị đảo lộn:

Băng:  Tin nhắn hàng ngày hàng giờ yêu cầu trả nợ, hình ảnh của tôi bị cắt ghép, không biết sao là gán cho mình cái danh là đối tượng lừa đảo. Thứ mà mình cảm thấy lớn nhất là xấu hổ vì tất cả những người xung quanh, đồng nghiệp vì không chỉ gọi điện đến số của mình mà cả bạn bè cũ, gặp trên MXH…

Việc quấy rối không chỉ diễn ra vào ban ngày mà cả ban đêm, bất cứ lúc nào, chỉ cần bật điện thoại lên là có tin nhắn và cuộc gọi ở khắp các nền tảng của tất cả những người thân, bạn bè:

Băng: Gọi liên tục, không ngừng, có khi là 4-5 giờ sáng, ảnh hưởng đến công việc, cuộc sống, ngôn từ chửi bới, dlawng mạ, đe dọa. Áp lực về tinh thần là điều khó tránh

Cũng vì quá cần tiền, anh T ở xã Gia Lâm, Hà Nội tìm tới app cho vay tài chính của một ngân hàng thương mại để làm thủ tục. Dễ dàng, nhanh gọn, chỉ cần vài ba thao tác, tiền đã có liền trong tài khoản. Tưởng là “ngon lành”, thế nhưng, anh T đã ngậm “trái đắng”:

Băng: Ví dụ vay 10 triệu, thực tế chỉ có thực 8 triệu….

Chỉ hơn chục ngày không đòi được nợ, vợ, con, họ hàng… của anh T đã xuất hiện khắp các trang mạng xã hội và bị gán ghép đủ thứ chuyện mệt mỏi, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm.

Băng: Mình không trả, nó cho người đến ép bằng trả thì thôi, cái ấy là mưa dầm thấm lâu, đấy mới là chết

Băng: Những câu dọa nạt của xã hội đen – Nổi nhạc nền

# Thưa luật sư Trương Thanh Đức, qua lời kể nhân vật mà phóng viên VOV2 ghi lại đã cho thấy chiêu trò phản cảm của hoạt động đòi nợ. Điều này ảnh hưởng như thế nào đến xã hội?

Khách mời trả lời:

# Dù cơ quan chức năng đã khởi tố nhiều vụ việc đòi nợ trái pháp luật, xử lý không ít đối tượng vi phạm pháp luật trong việc đòi nợ, đòi nợ thuê, nhưng những vụ đòi nợ trái luật vẫn diễn ra. Theo luật sư, vì sao kiểu đòi nợ “xã hội đen” vẫn có đất để lộng hành?

Khách mời trả lời:

# Sự phát triển của xã hội hiện đại, đặc biệt là sự bùng nổ của tín dụng tiêu dùng, đã biến việc vay nợ ngân hàng trở thành một phần tất yếu trong đời sống tài chính. Ai cũng có thể trở thành con nợ do nhu cầu vay vốn mua nhà, xe, kinh doanh hoặc sử dụng thẻ tín dụng…. Là người có nhiều năm kinh nghiệm ở các ngân hàng thương mại ông có thể cho biết, ở nước ngoài, những khoản nợ khó đòi của cá nhân hay doanh nghiệp sẽ xử lý như thế nào?

Khách mời trả lời:

# Mới đây, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ. Luật sư có nhìn nhận như thế nào về những quy định trong đòi nợ mà Bộ Quy tắc đã đưa ra?

Khách mời trả lời:

# Không chỉ nhằm góp phần lập lại trật tự trong một lĩnh vực được xem là hết sức phức tạp, mà còn tiến tới lập ra một chuẩn mực mới: Đòi nợ cũng phải đúng quy định, có văn hóa. Vậy cụ thể, văn hóa ở đây trong lĩnh vực đòi nợ là gì, thưa ông?

Khách mời trả lời:

# Có người lại cho rằng, nếu đòi nợ đúng theo quy chế thì ngân hàng sẽ không thu hồi được nợ, nhất là những đối tượng nợ trây ỳ. Luật sư nghĩ sao về việc này?

Khách mời trả lời:

# Một số người lại nhìn nhận: Cần siết chặt ngay từ khâu cho vay, trong đó quy định rõ ràng hơn về hoạt động mua bán nợ. Bởi người vay chỉ thỏa thuận vay với bên cho vay chứ không vay của các đơn vị, cá nhân trung gian khác. Đồng thời người bảo lãnh phải trực tiếp ký cam kết thì mới chịu trách nhiệm liên quan đến khoán vay. Điều này có đúng không, thưa ông?

Khách mời trả lời:

# Cùng với đó, hiện nay một số app tài chính đã cho vay quá dễ dãi. Khách vay chỉ cần cung cấp căn cước công dân, số điện thoại và 1-2 số điện thoại của người thân là được vay tiền. Thậm chí có không ít trường hợp vì áp lực doanh số, nhân viên cho vay đã tư vấn không chính xác, cố tình cho vay. Chính vì vậy, nhiều người chưa hiểu rõ về tín dụng rất dễ bị ‘lừa’ bởi một số nhân viên tư vấn không đầy đủ.

Khách mời trả lời:

# Theo ông, có nên thiết lập một kênh tiếp nhận phản ánh hiệu quả hơn cho những hành vi đòi nợ kiểu đe dọa khách hàng, để cơ quan chức năng kịp thời xử lý sai phạm không, ví dụ có thể phản ánh qua VNeID chẳng hạn?

Khách mời trả lời:

Vâng, xin cám ơn ông!