Toạ đàm “Lừa đảo công nghệ cao lan rộng”: Người có trình độ vẫn “sập bẫy” vì kịch bản lừa đảo quá tinh vi.
(DV) – Sáng nay ngày 14/5, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức toạ đàm trực tuyến với chủ đề “Lừa đảo công nghệ cao lan rộng từ thành thị đến nông thôn: Bảo vệ người dân ra sao?”.
Lừa đảo công nghệ cao ngày càng bùng phát với quy mô và mức độ tinh vi chưa từng có, lan rộng từ thành thị đến nông thôn, nhắm vào mọi nhóm người dùng.
Đáng chú ý, bên cạnh các hình thức quen thuộc như giả mạo link, chiếm quyền tài khoản hay deepfake, một làn sóng lừa đảo mới đang nổi lên với thủ đoạn bài bản hơn: lập các sàn giao dịch tài sản số, forex “ảo”, mô hình đa cấp biến tướng hay gian lận trên các nền tảng thương mại điện tử. Những lời mời gọi “lợi nhuận cao”, “đầu tư dễ dàng”, “kiếm tiền tại nhà” đã đánh trúng tâm lý người dùng, khiến không ít người mất trắng tài sản chỉ sau thời gian ngắn.
Trong bối cảnh tài sản ngày càng được số hóa, từ ví điện tử, tài khoản ngân hàng trực tuyến đến tiền điện tử hay dữ liệu cá nhân, các đối tượng lừa đảo đang chuyển hướng mạnh sang chiếm đoạt trực tiếp các giá trị này.
Khi tài sản không còn hữu hình, việc nhận diện rủi ro và thu hồi sau khi bị chiếm đoạt trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Đặc biệt, tại khu vực nông thôn, nơi kỹ năng số còn hạn chế, người dùng càng dễ trở thành “đích ngắm” của các đường dây lừa đảo có tổ chức.
Một thực tế đặt ra là khung pháp lý đối với tài sản số, giao dịch trực tuyến hay các mô hình đầu tư mới vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa theo kịp tốc độ biến tướng của tội phạm công nghệ cao. Điều này khiến người dùng nhiều khi rơi vào trạng thái “tự bảo vệ” trong một môi trường đầy rủi ro.
Vậy đâu là giải pháp để thiết lập một cơ chế bảo vệ hiệu quả, không chỉ ở đô thị mà còn phủ tới nông thôn? Đây là vấn đề cấp thiết cần được nhìn nhận toàn diện và hành động kịp thời.
Nhằm góp phần tìm kiếm lời giải hiệu quả, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức Tọa đàm với chủ đề: “Lừa đảo công nghệ cao lan rộng từ thành thị đến nông thôn: Bảo vệ người dân ra sao?”
Các khách mời diễn giả trong chương trình tọa đàm:
1, Ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT.
2, Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Cty Cổ phần AIZ, Nhà sáng lập CTCP An ninh mạng SCS
3, Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI.
Toạ đàm được tường thuật trực tuyến trên trang Danviet.vn và các nền tảng số của báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt.
Các diễn giả tham gia tại tọa đàm.
9:28 Kỹ thuật thao túng tâm lý tinh vi
Thưa ông, vì sao lừa đảo công nghệ cao hiện nay lan nhanh từ thành thị tới cả khu vực nông thôn? Những hình thức lừa đảo nào đang bùng phát mạnh nhất trên mạng xã hội và nền tảng số?
Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Cty Cổ phần AIZ, nhà sáng lập CT CP An Ninh mạng SCS cho biết: Sự bùng nổ của thiết bị thông minh tại Việt Nam diễn ra với tốc độ chóng mặt, khi smartphone đã trở nên phổ biến từ thành thị đến nông thôn, từ người già đến các em học sinh. Tuy nhiên, tốc độ số hóa nhanh chóng này lại tạo ra một “khoảng trễ” về mặt nhận thức.
Chúng ta đang sử dụng công nghệ cao nhưng chưa kịp trang bị đầy đủ về văn hóa ứng xử cũng như kiến thức bảo mật trên môi trường số. Đi kèm với sự phát triển của thiết bị là sự lên ngôi của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay Zalo, tạo ra hàng triệu kết nối tức thời. Đây cũng chính là nơi phát sinh nhiều vấn đề phức tạp.
Thực tế, mạng xã hội chính là phản chiếu của đời thực, nhưng mọi thứ diễn ra trên không gian ảo. Nếu như ở đời thực, các hành vi vi phạm pháp luật dễ dàng bị lực lượng an ninh phát hiện và xử lý trực tiếp, thì trên không gian mạng, kẻ xấu thường ẩn mình dưới những danh tính giả và vị trí khó xác định.
Sự chênh lệch giữa tốc độ phát triển công nghệ và nhận thức của người dùng đã tạo điều kiện cho tội phạm mạng lộng hành. Cách thức phổ biến nhất mà các đối tượng lừa đảo thường dùng là chiếm đoạt thông tin cá nhân và số điện thoại, sau đó đánh vào tâm lý yếu nhạy cảm hoặc cấp bách của nạn nhân.
Chúng thường thêu dệt nên những kịch bản như người thân bị tai nạn đang cấp cứu hoặc thông báo trúng thưởng giá trị lớn cần xác nhận ngay, từ đó dẫn dụ người dùng sập bẫy.
Bên cạnh việc đánh vào tâm lý cấp bách, các đối tượng lừa đảo còn sử dụng các đường link độc hại hoặc yêu cầu nạn nhân khai báo thông tin cá nhân để thực hiện hành vi thao túng tâm lý.
Đáng lo ngại là không chỉ những người thiếu kinh nghiệm, mà ngay cả những người có trình độ, hiểu biết vẫn có thể trở thành nạn nhân khi bị đưa vào những hoàn cảnh ngặt nghèo mà tội phạm đã dàn dựng.
Sự tin tưởng mù quáng dẫn đến việc chuyển khoản hoặc thực hiện các giao dịch tài chính, gây ra những thiệt hại vô cùng lớn về tài sản.
Vấn đề lừa đảo trên không gian mạng càng trở nên nhức nhối hơn với sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo (AI), điển hình là công nghệ Deepfake.
Bằng cách thu thập hình ảnh, video của người thân nạn nhân từ các nền tảng như TikTok, Facebook, AI có thể giả dạng cả khuôn mặt lẫn giọng nói để thực hiện các cuộc gọi hình ảnh giả mạo.
Khi nhìn thấy đúng gương mặt và nghe đúng giọng nói của người thân, niềm tin của nạn nhân được củng cố tuyệt đối, khiến họ dễ dàng đưa ra các quyết định sai lầm.
Thực trạng này đã trở nên cực kỳ cấp bách khi mỗi năm, thiệt hại do tội phạm mạng gây ra có thể lên đến hàng nghìn tỷ đồng với số lượng nạn nhân không ngừng tăng lên. Bản chất của vấn đề không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn ở kỹ thuật thao túng tâm lý tinh vi của tội phạm.
Chính vì vậy, mấu chốt để giải quyết vấn đề là phải nâng cao ý thức và trang bị kiến thức về an ninh mạng một cách bài bản cho người dân. Chỉ khi mỗi cá nhân có khả năng tự phòng ngừa, chúng ta mới có thể giảm thiểu tối đa, hướng tới mục tiêu ngăn chặn triệt để các vụ lừa đảo trên không gian mạng hiện nay.
Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Cty Cổ phần AIZ, nhà sáng lập CT CP An Ninh mạng SCS.
9:40 Việt Nam có 4.200 vụ lừa đảo công nghệ, gây thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng
Đánh giá về thiệt hại đối với xã hội và nền kinh tế số; Deepfake, AI giả giọng nói, giả khuôn mặt hiện nguy hiểm tới mức nào với người dùng phổ thông?, Ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT dẫn thống kê sơ bộ năm 2025 cho thấy, Việt Nam có 4.200 vụ lừa đảo công nghệ, gây thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng.
Ông lưu ý đây mới chỉ là thống kê dựa trên khai báo của nạn nhân, nhưng chúng ta còn có những thiệt hại khó lường hơn có thể hàng nghìn tỷ đồng khác từ ảnh hưởng đến niềm tin đến chuyển đổi số quốc gia mà chúng ta đang triển khai.
Thứ 2, những vụ lừa đảo công nghệ này đã và đang tạo bất ổn xã hội, tấn công Deepfake diễn ra không chỉ giả dạng người nổi tiếng, lãnh đạo các cơ quan chính quyền có thể tác động đến nhiều người.
Hiện nay, những rào cản ngăn chặn lừa đảo công nghệ đang khó khăn hơn. Các đối tượng chỉ cần 3-5 giây đã tạo ra một giọng nói, hình ảnh giả mạo chính chủ, nhiều người dùng khó phân biệt để xác định đó là lừa đảo. Các đối tượng giờ rất tinh vi rồi và người bình thường rất khó để nhận biết được.
Ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT.
9:46 Tội phạm quá nhanh, quy trình phong tỏa quá chậm
Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI chia sẻ dưới góc độ pháp lý, lý giải vì sao các vụ lừa đảo công nghệ cao hiện nay ngày càng khó xử lý và thu hồi tài sản?. Đặc biệt, bị lừa nhưng ngại trình báo vì cho rằng “đầu tư rủi ro phải chấp nhận”, điều này có ảnh hưởng tới quá trình xử lý không?
Theo Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI, tình trạng lừa đảo công nghệ cao hiện nay đang diễn ra quá phổ biến, ngày càng trắng trợn và rất nguy hiểm. Quá nhiều người mất tiền một cách oan ức, đau khổ, thậm chí có người bán nhà, vay mượn rồi cuối cùng mất trắng.
Ông cho rằng, con số thiệt hại được thống kê qua các vụ khai báo hiện nay mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Nhiều người chỉ mất vài triệu đến vài chục triệu đồng nên không trình báo vì cho rằng chắc chắn không thể lấy lại được tiền.
Thậm chí, có trường hợp còn tiếp tục bị lừa thêm lần nữa.
Luật sư Đức nêu ra 3 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất, phần lớn các vụ lừa đảo hiện nay đều có yếu tố nước ngoài.
Những đối tượng này hoạt động xuyên biên giới, sử dụng Facebook, TikTok hay nhiều nền tảng trực tuyến khác để tiếp cận nạn nhân. Ngay cả việc xác minh trong nước vốn đã khó, còn với các đối tượng ở nước ngoài thì càng phức tạp hơn rất nhiều.
Cùng với đó, hiện nay tồn tại quá nhiều tài khoản ngân hàng ảo, tài khoản rác, có thể lên tới hàng chục triệu tài khoản nên việc truy vết rất khó khăn. Muốn xử lý phải cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, ngân hàng và nhiều đơn vị liên quan để lần theo dòng tiền.
Ông cho rằng, đây là những vụ việc cực kỳ phức tạp, thậm chí nhiều trường hợp rơi vào bế tắc.
Thứ hai, nguyên nhân không chỉ nằm ở sự sơ hở hay thiếu hiểu biết của người dùng.
Hiện nay, các thủ đoạn lừa đảo đã quá tinh vi, điển hình như công nghệ deepfake khiến ngay cả nạn nhân cũng không nhận ra mình bị lừa.
Ví dụ, hiện nay nhiều giao dịch trên 10 triệu đồng đã yêu cầu xác thực khuôn mặt, nhưng thực tế có trường hợp người dùng chưa kịp xác minh gì thì tiền vẫn bị chuyển đi chỉ trong tích tắc.
Đáng nói, có những khoản tiền hàng trăm triệu đồng bị chuyển đi chỉ trong vài giây, nạn nhân không kịp phản ứng hay yêu cầu phong tỏa.
Thứ ba là tâm lý ngại khai báo của nạn nhân.
Nhiều người cho rằng bản thân cũng có phần sai nên e ngại liên quan đến pháp luật. Quan trọng hơn, cả họ và những người xung quanh đều nghĩ rằng gần như không có khả năng lấy lại tiền nên chọn cách im lặng.
Chính việc quá nhiều người không khai báo đã vô tình trở thành “đòn bẩy” khiến loại tội phạm này tiếp tục bùng phát.
Theo tôi, việc trình báo với cơ quan chức năng không chỉ để bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn là trách nhiệm nhằm góp phần bảo vệ toàn xã hội.
Ngoài ra còn rất nhiều nguyên nhân khác, từ pháp lý, khoảng cách địa lý, sự khác biệt giữa các quốc gia cho đến tâm lý và nhận thức của nạn nhân. Tất cả khiến việc phòng chống lừa đảo công nghệ cao hiện nay trở nên đặc biệt khó khăn.
Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI.
9:52 Dấu hiệu nhận diện các hành vi lừa đảo rõ ràng nhất chính là sự mập mờ trong nguồn gốc thông tin
Trả lời câu hỏi về những dấu hiệu để nhận diện website, sàn đầu tư hay ứng dụng giả mạo?, ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch CTCP phần AIZ, nhà sáng lập CTCP An Ninh mạng SCS cho biết: Dấu hiệu nhận diện các hành vi lừa đảo rõ ràng nhất chính là sự mập mờ trong nguồn gốc thông tin.
Thông thường, đối tượng lừa đảo sẽ gửi một đường link dẫn dụ nạn nhân nhấn vào. Bản chất của các đường link này chứa mã độc hoặc mã nguồn của các loại virus Trojan, nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị và đánh cắp mã OTP.
Một thủ đoạn cực kỳ tinh vi là sử dụng các tên miền gần giống với địa chỉ thật của các ngân hàng uy tín, ví dụ như thay đổi một vài ký tự nhỏ trong tên gọi của Vietcombank hay Techcombank khiến người dùng rất khó nhận ra nếu không quan sát kỹ.
Nguyên tắc cốt lõi để bảo vệ bản thân là tuyệt đối không truy cập vào các đường link lạ hoặc cung cấp thông tin cá nhân khi không có yếu tố xác thực.
Người dùng cần lưu ý kiểm tra giao thức bảo mật “https” và biểu tượng ổ khóa trên thanh địa chỉ; những trang web chỉ sử dụng “http” hoặc có tên miền rác thường ẩn chứa rủi ro rất cao.
Quan trọng nhất là bước xác minh chủ thể giao tiếp: Chúng ta phải xác định rõ đối phương có thực sự là nhân viên ngân hàng hay đại diện cơ quan chức năng hay không. Nếu không thể xác thực danh tính một cách chính thống, mọi thông tin gửi đến đều phải được coi là giả mạo và chứa mã độc. Một khi tội phạm đã chiếm được quyền kiểm soát hệ thống, chúng có thể đọc được tất cả mã OTP gửi đến điện thoại. Khi đó, các thao tác chuyển tiền sẽ được thực hiện ngay lập tức bởi kẻ gian chứ không phải chủ tài khoản.
Ngay cả với các biện pháp bảo mật hiện đại như xác thực sinh trắc học (khuôn mặt, vân tay), tội phạm vẫn có thể tìm cách vượt qua bằng các công nghệ AI cao cấp.
Do đó, quy tắc an toàn tuyệt đối là: Nếu không xác định được chính xác đối tượng đang giao tiếp với mình là ai, tuyệt đối không thực hiện bất cứ thao tác nào trên không gian mạng.
Bên cạnh các đường link giả mạo ngân hàng, người dùng cần đặc biệt cảnh giác với các lời mời gọi đầu tư vào các sàn Blockchain, Forex hay tiền ảo.
Có thể khẳng định rằng, hầu hết các sàn giao dịch này, nếu không được Nhà nước cấp phép hoặc không có sự bảo đảm từ hệ thống ngân hàng chính thống, đều là những cái bẫy lừa đảo.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển như hiện nay, thay đổi nhận thức là yếu tố sống còn. Chúng ta chỉ nên thực hiện giao dịch và tin tưởng vào những nền tảng, tổ chức đã được pháp luật công nhận và có uy tín xác thực rõ ràng.
Quy tắc ứng xử an toàn nhất trên không gian mạng chính là sự hoài nghi có cơ sở: Tuyệt đối không phản hồi, không cung cấp thông tin và không thực hiện bất cứ yêu cầu nào từ những nguồn chưa xác định. Mọi lời mời chào về lợi nhuận cao hay các yêu cầu thanh toán bất thường từ các tổ chức tự xưng đều phải được loại bỏ ngay lập tức, bởi tỉ lệ lừa đảo trong những trường hợp này là gần như tuyệt đối.
Việc xây dựng một hàng rào nhận thức vững chắc, dựa trên sự xác thực chính thống, chính là cách duy nhất để chúng ta bảo vệ tài sản và sự an toàn của bản thân trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi của tội phạm công nghệ cao.
10:0 Cần thay đổi quan niệm, không thể xem việc bị lừa là một dạng “rủi ro phải chấp nhận”
Nhiều người bị lừa nhưng ngại trình báo vì cho rằng “đầu tư rủi ro phải chấp nhận”, điều này có ảnh hưởng tới quá trình xử lý không?. Về vấn đề này, theo Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI: Đây đang là tình trạng khá phổ biến khi rất nhiều nạn nhân bị lừa đảo công nghệ không trình báo với cơ quan công an. Phần lớn họ chỉ chia sẻ với người thân hoặc cùng lắm là thông báo cho ngân hàng, nhưng những thông tin đó nhiều khi lại không đến được cơ quan chức năng để kịp thời xử lý.
Thực tế, có những trường hợp dòng tiền lừa đảo vẫn còn thời gian luân chuyển qua nhiều tài khoản khác nhau nên nếu phát hiện và khai báo sớm thì vẫn còn cơ hội phong tỏa, truy vết và xử lý.
Việc không khai báo khiến cơ quan chức năng chậm vào cuộc, làm gia tăng nguy cơ nạn nhân mất toàn bộ số tiền.
Đồng thời, khi các vụ việc không được ghi nhận đầy đủ, cơ quan chức năng và báo chí cũng khó có cơ sở để lên tiếng cảnh báo hay rút ra những bài học giúp cộng đồng nâng cao cảnh giác.
Điều này cũng khiến công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trở nên khó khăn hơn. Các đối tượng lừa đảo sẽ có tâm lý cho rằng hành vi của mình rất khó bị phát hiện, khó bị xử lý nên ngày càng manh động, ngang nhiên hoạt động như thời gian vừa qua.
Ông cho rằng, nhà đầu tư hay người kinh doanh cần thay đổi quan niệm, không thể xem việc bị lừa là một dạng “rủi ro phải chấp nhận”. Hành vi lừa đảo là vi phạm pháp luật hình sự, cần bị phát hiện và xử lý nghiêm minh. Việc trình báo không chỉ giúp tăng khả năng thu hồi tài sản mà còn góp phần bảo vệ người thân, bạn bè và những người khác trong xã hội khỏi trở thành nạn nhân tiếp theo. Mỗi người đều cần có trách nhiệm chủ động trình báo, cung cấp thông tin cho cơ quan công an và các cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
10:6 Băn khoăn về khung pháp lý trên không gian số
Thời gian qua có rất nhiều vụ việc lừa đảo bị triệt phá như vụ Mr Pips Phó Đức Nam, Shark Bình, Xintel, ONUS… Nở rộ chiêu trò: Sàn crypto/forex “ảo”, dự án đầu tư lãi cao, đa cấp biến tướng. Tại sao tài sản số trở thành mục tiêu chính của tội phạm công nghệ cao?.
Theo ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch CTCP AIZ, nhà sáng lập CT CP An Ninh mạng SCS: Một thực tế đáng lo ngại là sự tồn tại của những “vùng xám” pháp lý trên không gian số, điển hình là lĩnh vực tiền mã hóa.
Trong khi các sàn thương mại điện tử truyền thống phải có giấy phép và tuân thủ các quy định kinh doanh nghiêm ngặt, thì các nền tảng giao dịch tài sản số vẫn chưa có khung pháp lý điều chỉnh cụ thể. Tội phạm đã triệt để lợi dụng lỗ hổng này để hoạt động.
Bên cạnh đó, nhận thức mơ hồ của người dùng về công nghệ Blockchain cũng là một rào cản lớn.
Về bản chất, Blockchain là một hệ thống hạch toán cho phép xác thực thông tin thông qua mạng lưới hàng trăm nghìn máy tính mà không cần bên thứ ba, đảm bảo tính minh bạch và không thể giả mạo.
Tuy nhiên, thay vì hiểu đúng giá trị công nghệ, nhiều người lại bị cuốn vào hiệu ứng tâm lý đám đông (FOMO), coi đó như một loại tài sản có giá trị ảo để đầu cơ theo kỳ vọng của những nhóm lợi ích tự dựng lên.
Yếu tố khác và cũng là quan trọng nhất trong các vụ lừa đảo chính là việc đánh vào lòng tham của con người.
Lịch sử hàng triệu năm tiến hóa đã cho thấy, không có bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nghiêm túc nào có thể mang lại lợi nhuận phi thực tế trong thời gian ngắn. Những lời hứa hẹn về mức lãi suất 10-12% mỗi tháng, tương đương hơn 100% mỗi năm, là điều không tưởng đối với bất kỳ mô hình kinh tế hay công nghệ nào trên thế giới.
Khi người dùng bị lôi kéo bởi những con số lợi nhuận “khủng”, họ dễ dàng lơ là các cảnh báo an toàn và rơi vào cái bẫy đã được giăng sẵn.
Chính vì chúng ta quá kỳ vọng vào những giá trị không có thật… Sự kết hợp giữa lỗ hổng pháp lý, sự thiếu hụt về kiến thức công nghệ và đặc biệt là lòng tham đã tạo ra một làn sóng lừa đảo trong giao dịch số vô cùng phức tạp.
Mặc dù thời gian qua, Bộ Công an đã ra quân quyết liệt, xử lý mạnh tay và triệt phá nhiều đường dây lớn, nhưng thiệt hại để lại vẫn rất nặng nề. Điển hình như những vụ tấn công mạng hay các sàn giao dịch bất hợp pháp vừa qua đã khiến hàng chục nghìn người dân mất đi những khoản tài sản khổng lồ.
Với tư cách là những người làm trong lĩnh vực an ninh mạng, ông Thẳng không khỏi trăn trở. Bởi lẽ, khi chúng ta đang nỗ lực đẩy mạnh chuyển đổi số để phát triển đất nước, những vụ lừa đảo này lại làm xói mòn niềm tin của người dân vào nền kinh tế số, trở thành rào cản lớn cho sự tiến bộ chung.
Bản thân công nghệ như AI hay Blockchain hoàn toàn không có lỗi; chúng là những thành tựu tuyệt vời để phục vụ cuộc sống. Tuy nhiên, khi rơi vào tay những đối tượng xấu, chúng lại trở thành công cụ gây hại. Vì vậy, ông muốn gửi một thông điệp mạnh mẽ đến tất cả mọi người, dù ở thành thị hay nông thôn: Hãy hết sức cảnh giác với những gì bất thường.
Thứ nhất, tuyệt đối không tham gia vào những lĩnh vực mà chúng ta chưa rõ bản chất vận hành hoặc chưa có sự xác thực từ cơ quan chức năng.
Thứ hai, và cũng là quan trọng nhất, phải tỉnh táo trước những lợi ích bất thường. Trong khi lãi suất ngân hàng chỉ dao động ở mức 7-8%/năm, thì bất kỳ lời mời chào lãi suất 10%/tháng nào cũng chắc chắn là cái bẫy.
Cuối cùng, cần hiểu rằng môi trường mạng là không biên giới; ngay cả khi chúng ta quét sạch các sàn lừa đảo trong nước, các đối tượng vẫn có thể đặt máy chủ tại nước ngoài để tiếp tục tấn công. Do đó, sự chủ động phòng vệ và một cái đầu lạnh trước những cám dỗ lợi nhuận chính là “lá chắn” an toàn nhất cho mỗi người.
10:12 3 vấn đề đặc biệt lưu ý với người dân nông thôn
Làm sao để nâng cao kỹ năng số cho người dân, đặc biệt ở vùng nông thôn và người lớn tuổi?. Theo ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT, Trung tâm An toàn Thông tin thuộc Tập đoàn VNPT là đơn vị trực tiếp phối hợp với cơ quan chức năng của Bộ Công an điều tra, truy vết tội phạm mạng. Bản thân ông cũng trực tiếp tham gia điều tra các vụ lừa đảo đối với người dùng hiện nay. Ông nhìn nhận vấn đề ở hai khía cạnh, hai góc nhìn:
Thứ nhất, để đảm bảo tránh gian lận hay giảm thiểu rủi ro liên quan, đặc biệt với người dân ở nông thôn hoặc người lớn tuổi, cần nhìn từ hai phía.
Một là từ phía hệ thống quản lý nhà nước. Hiện nay, các hệ thống giao dịch đã bắt đầu định danh theo căn cước công dân. Các giao dịch dòng tiền trên 10 triệu đồng cũng đã được định danh.
Đối với giao dịch ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước đang yêu cầu tất cả giao dịch phải kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia để định danh 100%, nhằm hạn chế các tài khoản ảo, tài khoản phục vụ lừa đảo.
Tuy nhiên, qua các vụ lừa đảo mà Trung tâm An toàn Thông tin của VNPT điều tra gần đây, đặc biệt liên quan đến các đường dây tội phạm ở Campuchia, các đối tượng không còn sử dụng tài khoản ảo đơn thuần mà mua căn cước công dân, mua thông tin cá nhân của người dùng để mở tài khoản. Về bản chất, đây vẫn là những tài khoản hợp lệ.
Công nghệ càng phát triển thì mức độ tinh vi của tội phạm mạng cũng gia tăng. Từ khâu thu thập thông tin nạn nhân, xây dựng kịch bản khai thác, cho tới cách xử lý dòng tiền sau lừa đảo đều được tính toán kỹ lưỡng, khiến hoạt động rửa tiền trở nên rất phức tạp.
Các hình thức lừa đảo hiện nay cũng không còn hoạt động đơn tuyến như trước mà được tổ chức theo mô hình phân nhóm, mỗi nhóm đảm nhận một nhiệm vụ khác nhau.
Theo ông Quân, cơ quan quản lý nhà nước đã triển khai nhiều biện pháp định danh người dùng và giao dịch nhằm bảo đảm an toàn cho các hoạt động tài chính số. Tuy nhiên, với người dân, đặc biệt ở khu vực nông thôn và người lớn tuổi, vẫn còn ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý.
Thứ nhất là cần đơn giản hóa thông điệp truyền thông, ưu tiên hướng dẫn bằng hành động cụ thể.
Ví dụ, trước khi chuyển tiền, người dân nên dừng lại vài phút, gọi điện xác nhận trực tiếp với người nhận trước khi thực hiện giao dịch. Chỉ một bước xác minh đơn giản cũng có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ bị lừa đảo.
Ông Quân cho biết, hiện nay tội phạm mạng không chỉ gửi đường link hay gọi video giả mạo mà còn lợi dụng các chính sách của Nhà nước như thuế, hỗ trợ an sinh để tiếp cận nạn nhân. Tại nhiều địa phương, các đối tượng có thể đọc chính xác họ tên, thông tin tài khoản hoặc dữ liệu giao dịch, khiến người dân dễ tin tưởng và bị thao túng tâm lý.
Các đối tượng điều tra rất kỹ thông tin cá nhân và các mối quan hệ trong gia đình trước khi thực hiện lừa đảo. Dữ liệu cá nhân là tài sản rất quan trọng. Khi thông tin bị lộ, tội phạm sẽ sử dụng chính dữ liệu đó để tạo dựng lòng tin và khai thác nạn nhân.
Thứ hai là cần tận dụng sức mạnh cộng đồng, thông qua các tổ dân phố, làng xóm, hình thức truyền miệng hoặc hỗ trợ trực tiếp giữa người dân với nhau.
Và thứ ba, theo ông Quân, cần để người dân trực tiếp xem, nghe và nhận diện các hình thức lừa đảo Deepfake để nâng cao khả năng phòng tránh trong môi trường số.
10:21 Việc hình thành khung pháp lý hiện nay mang ba ý nghĩa quan trọng
Về mức độ bùng nổ của các mô hình đầu tư tài sản số tại Việt Nam thời gian gần đây? Việc các khung pháp lý dần hình thành mang ý nghĩa ra sao?.
Theo ông Quân, các mô hình đầu tư tài sản số tại Việt Nam hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với trước đây.
“Ngày xưa, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ dân số trẻ rất cao. Khi dân số trẻ, việc tiếp cận đầu tư cũng dễ dàng hơn. Trước đây, giới trẻ chủ yếu đầu tư theo các kênh truyền thống, nhưng hiện nay xuất hiện nhiều trào lưu đầu tư mới, trong đó có các mô hình biến tướng liên quan đến tài sản số”, ông nói.
Ông Quân cho biết bản thân từng tham gia tìm hiểu một mô hình đầu tư dạng RWA (Real World Asset – tài sản thực được số hóa) để quan sát cách thức vận hành.
Theo đó, doanh nghiệp sở hữu tài sản thực, ví dụ như vườn cà phê hoặc doanh nghiệp nông nghiệp trồng sầu riêng, sau đó tiến hành token hóa toàn bộ tài sản thành các token kỹ thuật số.
Các token này được phân chia theo tỷ lệ vốn hóa của doanh nghiệp. Doanh nghiệp được định giá bao nhiêu thì sẽ phát hành số lượng token tương ứng để bán cho nhà đầu tư.
Sau khi phát hành token, các đơn vị tiếp tục giới thiệu với nhà đầu tư rằng token sẽ được niêm yết lên sàn để giao dịch.
“Bản chất hiện nay, trào lưu liên quan đến RWA đang phát triển rất mạnh. Người dùng có thể tham gia như một dạng cổ đông thông qua việc mua token. Nếu trước đây không đủ khả năng mua tài sản lớn thì bây giờ chỉ cần 1 triệu đồng, 100 triệu đồng hay 1 tỷ đồng cũng có thể tham gia theo tỷ lệ vốn hóa của doanh nghiệp”, ông Quân nói.
Theo ông, hiện Việt Nam vẫn chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh cho tài sản số. Chính phủ đang giao Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng khung pháp lý liên quan đến lĩnh vực này.
Đồng thời, Nghị định về Sandbox Fintech cũng đã được triển khai, mở đường cho các sàn giao dịch như Forex, Crypto và các sàn điện tử tại Việt Nam hoạt động theo hướng hợp lệ, thay vì tồn tại trong “vùng xám” như trước đây.
Ông Quân cho rằng trước đây tốc độ phát triển của các nền tảng giao dịch nhanh hơn nhiều so với nhận thức của người dùng, từ đó tạo ra khoảng trống để tội phạm mạng lợi dụng.
Theo ông, việc hình thành khung pháp lý hiện nay mang ba ý nghĩa quan trọng.
Thứ nhất là bảo vệ nhà đầu tư. Tất cả giao dịch hoặc tài khoản trên các sàn giao dịch số đều phải thực hiện định danh cá nhân (KYC), giúp xác minh rõ thông tin người dùng.
“Trước đây, có thể dùng căn cước công dân bất kỳ để đăng ký tài khoản. Khi xảy ra lừa đảo hoặc mất tiền thì rất khó truy vết dòng tiền”, ông nói.
Thứ hai là giúp tách bạch giữa hoạt động hợp pháp và lừa đảo. Theo ông Quân, khi đã có khung pháp lý rõ ràng, các sàn tuân thủ quy định sẽ được xem là hợp pháp, còn những nền tảng tìm cách lách luật hoặc hoạt động không đúng chuẩn sẽ dễ bị nhận diện là lừa đảo.
Thứ ba là vấn đề kiểm soát dòng tiền.
Theo ông Quân, hiện nay một lượng lớn dòng tiền ngoại tệ đang chảy ra nước ngoài thông qua các sàn Forex và sàn tiền số quốc tế như Binance.
“Nếu Việt Nam kiểm soát được dòng tiền giao dịch thông qua các sàn trong nước, nguồn tiền sẽ được giữ lại trong nước thay vì chảy ra nước ngoài quá nhiều”, ông nói.
10:26 Có những lĩnh vực tồn tại trong trạng thái “không cho nhưng cũng chưa cấm”, khiến rủi ro phát sinh rất lớn
Trước đây tài sản số chưa được công nhận đầy đủ trong pháp luật, việc bảo vệ quyền lợi nạn nhân có gặp khó khăn không? Các mô hình huy động vốn kiểu “cam kết lãi cao” núp bóng crypto, forex hiện có thể xử lý theo những tội danh nào?
Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI có những góc nhìn pháp lý. Ông cho biết, l ý do đầu tiên là hành lang pháp lý đối với tiền ảo, tiền số hiện vẫn chưa thực sự rõ ràng. Điều này liên quan đến tất cả các bên tham gia, từ nhà đầu tư, đơn vị vận hành sàn cho đến người giao dịch.
Cần phải xác định rõ tài sản số, tiền ảo hay tiền điện tử được xem là loại tài sản gì trong pháp luật để còn có căn cứ xử lý, định giá và bồi thường thiệt hại. Bởi muốn xử lý hình sự hay xác định trách nhiệm dân sự thì trước hết phải định giá được tài sản, trong khi bản chất pháp lý của loại tài sản này hiện vẫn còn nhiều khoảng trống.
Theo ông, đến nay Việt Nam vẫn chưa có quy định thực sự rõ ràng. Thậm chí có những lĩnh vực tồn tại trong trạng thái “không cho nhưng cũng chưa cấm”, khiến rủi ro phát sinh rất lớn, đặc biệt với các yếu tố có liên quan đến nước ngoài.
Tuy nhiên, với các hành vi lừa đảo công nghệ cao thời gian qua, việc liên tục khởi tố, điều tra đã góp phần ngăn chặn đáng kể nhiều rủi ro.
Những mô hình cam kết lợi nhuận phi thực tế, chẳng hạn hứa hẹn lãi suất 100%, rõ ràng có dấu hiệu gian dối. Nhẹ thì có thể xem là hành vi lừa dối khách hàng, nhưng bản chất sâu xa nhiều trường hợp còn liên quan đến hoạt động rửa tiền hoặc chiếm đoạt tài sản.
Trong đó, phổ biến nhất là tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản – tức hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm dụ dỗ nạn nhân chuyển tiền để chiếm đoạt.
Ngoài ra còn có tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, đặc biệt trong các trường hợp xâm nhập hệ thống, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc mua bán thông tin người dùng.
Có thể nói, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hiện là “mẫu số chung” của phần lớn các hành vi lừa đảo công nghệ cao đang diễn ra hiện nay.
10:29 Nguyên tắc “3 không” để tự bảo vệ mình trước các dự án cam kết lợi nhuận cao
Liên quan đến câu hỏi vì sao nhiều người vẫn dễ dàng tin vào các mô hình đa cấp biến tướng dù đã có nhiều cảnh báo? Người dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình trước các dự án đầu tư “cam kết lợi nhuận cao”?, ông Thắng chia sẻ rằng: Từ những nhận định trên, có thể thấy gốc rễ của vấn đề nằm ở việc tội phạm mạng là những kẻ cực kỳ am hiểu về tâm lý học hành vi. Chúng không chỉ lợi dụng sự thiếu hụt kiến thức công nghệ hay lòng tham, mà còn đánh trực diện vào các cung bậc cảm xúc mạnh mẽ nhất của con người. Thủ đoạn chung của chúng là đẩy nạn nhân vào những tình huống “khẩn cấp ảo” – nơi áp lực thời gian khiến lý trí bị lu mờ.
Để không trở thành công cụ cho tội phạm mạng trục lợi, chúng ta cần chủ động nâng cao kinh nghiệm và bản lĩnh khi tham gia vào môi trường số. Dù tội phạm có sử dụng bất cứ phương tiện hay công nghệ tinh vi nào, thì mục đích cuối cùng của chúng vẫn là dẫn dụ nạn nhân tự tay thực hiện các hành vi như chuyển tiền hoặc cài đặt phần mềm độc hại. Vì vậy, yếu tố then chốt để loại bỏ rủi ro chính là thay đổi nhận thức và xây dựng một thói quen ứng xử thận trọng. Khi đứng trước một tình huống chưa rõ ràng hoặc một lời đề nghị hấp dẫn về lợi nhuận, chúng ta cần phải “chậm lại một nhịp” để đánh giá và xác thực.
Những nguyên tắc bảo mật cơ bản nhất thực ra không hề khó áp dụng. Chẳng hạn, khi nhận được tin báo người thân đang gặp nạn cần tiền gấp, thay vì hoảng loạn chuyển khoản ngay, hãy bình tĩnh nhấc máy gọi điện trực tiếp để kiểm chứng thông tin. Sự bình tĩnh chính là “vũ khí” lợi hại nhất để tước đi kẽ hở của tội phạm.
Trên không gian mạng, mọi giao dịch có thể diễn ra trong tích tắc, nhưng việc chúng ta dành ra 5 đến 10 phút để kiểm tra, hỏi ý kiến người xung quanh hoặc xác thực với các cơ quan chức năng sẽ không làm mất đi cơ hội nào, mà ngược lại, nó giúp chúng ta tránh được những thiệt hại khôn lường.
Sự tự giác bảo vệ bản thân và thói quen xác thực thông tin chính là cách thức phòng vệ hiệu quả nhất và có thể áp dụng ngay lập tức cho tất cả mọi người.
Còn theo ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT có ba nguyên nhân chính.
Thứ nhất FOMO, bản thân người dân sợ bỏ lỡ, lòng tham. Hai đặc tính này tạo đòn bẩy cho tội phạm mạng khai thác triệt để đối tượng.
Thứ hai xây dựng niềm tin trước, lừa sau. Đối tượng lừa đảo không gọi điện lừa ngay, họ tạo niềm tin đầu tiên, tìm mối quan hệ. Với người ở quê, họ mất thời gian làm quen, nhắn tin, không lừa đảo ngay, hỏi han, tìm hiểu câu chuyện, hai người chia sẻ một câu chuyện tạo sự đồng cảm. Tạo sự đồng cảm xong, khi có lòng tin mới tiến hành lừa.
Lừa bằng cách: có những mô hình đa cấp tháng đầu vẫn trả lợi nhuận rất bình thường, trả lợi nhuận rất đều đặn. Khi người dân cảm giác có lợi nhuận nhất định và lợi nhuận diễn ra vài tháng rất ổn định, tâm lý bắt đầu có bao nhiêu tiền lại đổ xô vào.
Ban đầu vào tầm 10 triệu, nhưng chỉ cần trả lợi nhuận tầm 3 tháng thấy tốt, vẫn đều đặn, họ rút tất cả lãi ngân hàng ra gửi vào 100 triệu, 200 triệu, thậm chí 500 triệu, 1 tỷ. Chính bản thân bọn tôi đã điều tra các vụ án liên quan đa cấp xử lý như vậy.
Vấn đề thứ ba, mô hình đa cấp bây giờ lợi dụng mối quan hệ mạng lưới người quen thân, sử dụng nạn nhân khai thác chính nạn nhân khác. Theo đó, khi tôi giới thiệu người A sẽ được bao nhiêu % số tiền trong khoản đó, họ lấy tiền của nạn nhân này để giữ chân các nạn nhân khác.
Vấn đề thứ nhất là lợi nhuận càng cao rủi ro càng cao. Thứ hai khi các đối tượng có cam kết lợi nhuận cố định thì chúng ta phải hết sức đề phòng vì phải hiểu rõ bản chất dòng tiền đầu tư vào đâu, không phải khi đầu tư đều có lợi nhuận cố định vì bản chất các mô hình đa cấp thường lấy dòng tiền từ người sau trả cho người trước, không có dòng tiền nào cụ thể.
Nên khi đầu tư phải tìm hiểu rất kỹ mô hình xem dòng tiền từ đâu và cơ chế sinh lời thế nào mới thực hiện đầu tư vào. Những người hiểu biết hơn có thể kiểm tra thông qua đăng ký với các cơ quan Nhà nước hay không, xem thử các đơn vị đó có thông tin chính xác hay không trước khi thực hiện đầu tư.
Liên quan đến vấn đề này, Luật sư Trương Thanh Đức cho biết, bên cạnh lòng tham, sự thao túng cũng là nguyên nhân chính khiến nạn nhân sập bẫy, bao gồm thao túng về công nghệ và thao túng về thực tế đời sống. Trong bối cảnh công nghệ thế giới phát triển với nhiều mô hình thành công vang dội, nhiều người dễ tin rằng mình đang đứng trước một “cơ duyên” hay cơ hội làm giàu hiếm có.
Thực tế, tội phạm lừa đảo luôn tạo ra những lý do vô cùng hợp lý và bám sát đời thực. Chúng có thể giả danh nhân viên giao hàng, thông báo trục trặc về mã vận đơn của các đơn vị uy tín như VNPT để tiếp cận nạn nhân. Thủ đoạn này nguy hiểm ở chỗ nó đánh vào những hoạt động thường nhật mà ai cũng có thể gặp phải.
Đặc biệt, các đối tượng này thường đưa ra mức lợi nhuận cao gấp hàng chục lần bình thường để dẫn dụ. Nhiều người nhìn vào những doanh nghiệp lớn trả cổ tức cao mà lầm tưởng rằng mức lợi nhuận vài chục phần trăm mỗi tháng là khả thi. Tuy nhiên, họ quên mất rằng để có được thành quả đó, các doanh nghiệp uy tín phải trải qua một quá trình đầu tư bài bản và lâu dài; ngay cả khi giá cổ phiếu ở mức cao, tỷ suất lợi nhuận thực tế cũng chỉ thường xoay quanh mức 10%.
Đáng lo ngại hơn, tội phạm mạng còn lợi dụng sự “hào nhoáng” của các thuật ngữ công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI), Chuỗi khối (Blockchain) hay Công nghệ tài chính (Fintech). Đây là những khái niệm mang tính thời đại, nghe rất hấp dẫn nhưng lại vô cùng trừu tượng và khó hiểu đối với đại đa số người dùng. Chính sự mơ hồ này đã trở thành “mảnh đất màu mỡ” để kẻ xấu thêu dệt nên những dự án ma, dễ dàng thu hút và lôi kéo những người nhẹ dạ cả tin vào vòng xoáy lừa đảo.
Nếu mọi người đều hiểu rõ bản chất của các mô hình này như cách chúng ta hiểu những giao dịch thường nhật ngoài đời thực, thì kẻ xấu sẽ không dễ dàng thực hiện hành vi lừa đảo. Thực chất, những thuật ngữ công nghệ hào nhoáng chỉ là lớp vỏ bọc tinh vi để che đậy bản chất cuối cùng: huy động vốn đa cấp trái phép theo kiểu “tay không bắt giặc”. Bên cạnh yếu tố công nghệ, một thủ đoạn kinh điển khác vẫn luôn hiệu quả là chiêu bài “thả con săn sắt, bắt con cá rô”. Ban đầu, chúng sẵn sàng chi trả lợi nhuận thật, sòng phẳng 100% để tạo niềm tin. Những người tham gia sớm có thể rút được tiền, thậm chí có lãi lớn, nhưng đây chính là cái bẫy để lôi kéo thêm nhiều nạn nhân khác.
Tâm lý con người thường thay đổi theo lòng tham: khi đầu tư 10 triệu và nhận về 15 triệu, người ta dễ dàng xuống tay đầu tư 100 triệu, rồi 1 tỷ, để rồi cuối cùng mất trắng khi con số lên đến hàng tỷ đồng. Sự cảnh giác bị triệt tiêu hoàn toàn khi nạn nhân nhìn thấy những giao dịch thật, những bằng chứng nhận tiền từ bạn bè, người thân, hay thậm chí là các trụ sở, giấy phép kinh doanh được dàn dựng bài bản. Nguy hiểm hơn, có những người dù lờ mờ nhận ra dấu hiệu lừa đảo nhưng vẫn bất chấp tham gia với tâm thế “đánh nhanh rút nhanh”, hy vọng mình sẽ kịp thoát ra trước khi sàn sập. Chính tâm lý này vô tình tiếp tay cho kẻ xấu lôi kéo thêm nhiều người khác vào vòng xoáy.
Để củng cố thêm niềm tin, các đối tượng không ngần ngại sử dụng chiêu bài đánh bóng hình ảnh qua các biểu tượng sự giàu sang như siêu xe, nhà lầu và những “tấm gương” thành công giả mạo. Những nhân vật này thực chất chỉ là những diễn viên đóng vai để dẫn dụ người dùng. Có thể nói, đây là những thủ đoạn “bình cũ rượu mới”; kẻ gian dùng những chiêu bài lừa đảo kinh điển từ đời thực, khoác lên mình chiếc áo công nghệ mới để đánh lừa những người thiếu kiến thức chuyên môn. Do đó, việc nhận diện đúng bản chất dựa trên những quy luật kinh tế căn bản là điều vô cùng quan trọng để không sa chân vào những kịch bản đã được dàn dựng sẵn này.
10:41 Kiềng ba chân trong cuộc chiến chống tội phạm mạng: Pháp luật, Công nghệ và Nhận thức
Các vị khách mời đánh giá ra sao về việc thời gian qua cơ quan an ninh điều tra liên tục triệt phá các mô hình lừa đảo công nghệ cao? Khi mọi thứ siết chặt, đi vào khuôn khổ, tình trạng này liệu có sớm chấm dứt?
Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI cho rằng, với thực trạng hiện nay, mọi người cần đặc biệt lưu ý và nhấn mạnh hai vấn đề quan trọng.
Thứ nhất, mỗi người phải chủ động trang bị kiến thức thị trường cho mình một cách đầy đủ nhất. Thực tế, việc này không hề đơn giản như nhiều người thường nói rằng chỉ cần cảnh giác là sẽ không bị lừa.
Ông từng chứng kiến trực tiếp trường hợp lái xe của mình bị các đối tượng thao túng tâm lý đến mức tâm lý sợ sệt. Dù lúc đó chính tôi là luật sư ngồi cạnh đã khẳng định chắc chắn là lừa đảo và yêu cầu dừng ngay, nhưng bạn ấy vẫn hoang mang, bị cuốn theo và không thể thoát ra được.
Hay một người thân của ông làm công nghệ tại FPT, có chuyên môn rất tốt, cũng từng bị lừa qua điện thoại. Dù ông khẳng định ngay đó là lừa đảo và bảo chặn liên lạc, nhưng người thân của ông vẫn lo lắng, băn khoăn không biết có nên trả lời hay gọi lại hay không. Đến hôm sau, người này thừa nhận rằng đúng là đã bị dẫn dụ.
“Ngay cả những người có hiểu biết, có người bên cạnh tư vấn và ngăn cản mà vẫn có nguy cơ bị thao túng, thì với những người không có ai hỗ trợ, nguy cơ bị lừa còn lớn hơn rất nhiều. Quan trọng nhất vẫn là sự hiểu biết. Nếu không hiểu lĩnh vực mình tham gia, người ta sẽ thấy lời mời nào cũng hấp dẫn, dự án nào cũng là cơ hội mà không nhận ra rủi ro hay những kịch bản được dựng lên sẵn. Tôi cho rằng mọi người cần đặc biệt cảnh giác với những mô hình mà lợi nhuận không đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế, bởi ngay cả các dự án thật cũng rất khó đạt mức lợi nhuận “khủng” như những gì họ quảng cáo”, ông Đức nhấn mạnh.
Điểm thứ hai là phải luôn ghi nhớ nguyên lý cơ bản của đầu tư: Muốn có lợi nhuận thì phải chấp nhận rủi ro.
Ông khẳng định, lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn, không có chuyện đầu tư “an toàn tuyệt đối”, “chỉ thắng không thua” hay “chỉ có hòa và lãi”. Lợi nhuận và rủi ro luôn song hành với nhau.
Đặc biệt, với các sàn Forex hay nền tảng tiền kỹ thuật số hoạt động xuyên biên giới, phần lớn không có pháp nhân hay đại diện hợp pháp tại Việt Nam. Điều đó đồng nghĩa người tham gia gần như không có cơ sở pháp lý hoặc thực tế nào để đặt niềm tin.
Ông khuyến nghị rằng, nếu ai muốn thử để học hỏi kinh nghiệm thì có thể tham gia với số tiền nhỏ, vài triệu đồng cũng được, mất thì coi như bài học. Nhưng tuyệt đối không nên dốc toàn bộ tài sản hay đặt cược tất cả với hy vọng làm giàu nhanh chóng, bởi thực tế không bao giờ dễ dàng như những lời quảng cáo.
Tóm lại, mọi thứ đều có cái giá của nó. Càng thấy cơ hội kiếm tiền dễ dàng thì thực tế phía sau thường càng nhiều rủi ro. Không bao giờ có chuyện “ngon ăn”, nhẹ nhàng hay lợi nhuận cao mà không phải đánh đổi như những lời dụ dỗ của các đối tượng lừa đảo.
Bàn về vấn đề này, theo ông Phan Trọng Quân – Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT: Từ thực tiễn phối hợp trực tiếp với các cơ quan điều tra và lực lượng an ninh mạng, ông đánh giá cao những nỗ lực của Bộ Công an trong việc phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để triệt phá nhiều vụ án lớn, đồng thời từng bước hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng.
Tuy nhiên, một thực tế phải thừa nhận là tội phạm mạng đang tiến hóa với tốc độ rất nhanh và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Hiện nay, chúng không còn hoạt động đơn lẻ trong nước mà đã hình thành các tổ chức xuyên quốc gia với quy mô lớn.
Qua quá trình phối hợp hỗ trợ kỹ thuật cho các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an, ông nhận thấy thách thức lớn nhất hiện nay chính là việc truy vết dòng tiền. Tội phạm đã xây dựng những hệ thống luân chuyển tiền tệ vô cùng phức tạp; dòng tiền lừa đảo không chỉ quẩn quanh trong hệ thống ngân hàng nội địa mà được điều hướng ra nước ngoài chỉ trong tích tắc. Sau khi chiếm đoạt, các đối tượng thực hiện hành vi rửa tiền thông qua các sàn giao dịch ngoại hối (Forex) hoặc các nền tảng tài sản số (Crypto). Việc dòng tiền bị xé nhỏ và chuyển đổi qua nhiều hình thái tài sản khác nhau khiến công tác điều tra, thu hồi tài sản cho nạn nhân trở nên cực kỳ khó khăn.
Trước thắc mắc về việc liệu khi các quy định pháp luật được siết chặt và đưa vào khuôn khổ thì tình trạng này có chấm dứt hay không, quan điểm của ông là chúng ta khó có thể triệt tiêu hoàn toàn loại tội phạm này.
Tuy nhiên, việc thực thi pháp luật nghiêm minh và đồng bộ chắc chắn sẽ giúp thu hẹp đáng kể phạm vi hoạt động, đồng thời giảm thiểu tối đa những rủi ro cho người dân trên không gian mạng.
Sở dĩ tội phạm mạng vẫn còn đất diễn là bởi sự tồn tại của ba yếu tố then chốt:
Thứ nhất là sự tinh vi của các tổ chức tội phạm có tiềm lực công nghệ mạnh; thứ hai là những rào cản trong việc phối hợp điều tra quốc tế; và thứ ba, quan trọng nhất, chính là lỗ hổng trong nhận thức của người dân.
“Chừng nào những yếu tố này chưa được giải quyết triệt để, tội phạm mạng vẫn sẽ tiếp tục hoạt động”, ông Quân nói.
Ông cũng cho biết, tại buổi tọa đàm về tài chính số vừa qua, đại diện Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) cũng đã chia sẻ những kinh nghiệm quốc tế đáng chú ý. Điển hình như tại Mỹ, khi phát hiện tội phạm mạng, FBI không chỉ dừng lại ở việc quan sát, điều tra mà họ lập tức can thiệp sâu để ngăn chặn và thực hiện thu hồi dòng tiền ngay trong thời gian thực.
Hiện nay, Việt Nam đang nỗ lực đi theo hướng tiếp cận đồng bộ này. Chúng ta đang đẩy mạnh sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, từ cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống ngân hàng đến lực lượng công an và các tổ chức liên quan.
Mục tiêu là xây dựng một quy trình truy vết dòng tiền xuyên suốt và phản ứng nhanh, thay vì để các đơn vị hoạt động đơn lẻ như trước đây.
Việc thiết lập một “mạng lưới an ninh” liên thông như vậy là giải pháp sống còn để nâng cao tỷ lệ điều tra thành công và ngăn chặn hiệu quả các dòng vốn bất chính chảy ra nước ngoài, từ đó bảo vệ tối đa quyền lợi của người dân.
Nhóm PVKT
—————
Dân Việt (Khoa học công nghệ) ngày 14-5-2026:
(2.857/9.113)