Giải bài toán tăng trưởng GDP quý IV: Bài 3 – Gỡ điểm nghẽn thể chế, tiếp sức doanh nghiệp.
(NĐT) – Trao đổi với Nhadautu.vn, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), cho rằng những khó khăn về vốn, nhân lực, đất đai và thủ tục triển khai dự án đều có mối liên hệ với khung khổ thể chế và các quy định pháp luật.
Theo ông, hệ thống pháp luật kinh tế vẫn tồn tại những điểm giao thoa, chồng chéo hoặc mâu thuẫn giữa các luật chuyên ngành. Điều này tạo ra rủi ro pháp lý, khiến doanh nghiệp e ngại khi chính sách thay đổi hoặc cách hiểu, cách áp dụng quy định giữa các cơ quan không thống nhất.
“Kinh doanh trong môi trường ngày nay đã phải chấp nhận rủi ro thị trường khá cao, nếu doanh nghiệp còn phải gánh thêm rủi ro không biết quy định sẽ được hiểu và áp dụng thế nào thì đó là một chi phí tiềm ẩn rất lớn, một gánh nặng đe dọa ý chí khởi nghiệp và đè nặng lên mọi hoạt động đầu tư kinh doanh”, ông phân tích.
Khi doanh nghiệp khó dự liệu quy định sẽ được áp dụng ra sao, các quyết định đầu tư dài hạn trở nên thận trọng hơn, trong khi thời gian và chi phí xử lý vướng mắc tiếp tục bào mòn hiệu quả kinh doanh.
Từ góc nhìn này, luật sư Đức nhấn mạnh yêu cầu khơi thông “tam giác nguồn lực” gồm vốn, đất đai và nhân lực. Đây là ba điều kiện thiết yếu để doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, đồng thời cũng là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi.
Với nguồn vốn, nút thắt không chỉ nằm ở khả năng huy động mà còn ở điều kiện tiếp cận tín dụng, tài sản bảo đảm và mức độ rủi ro pháp lý của dự án. Khi thủ tục chuyển nhượng, định giá hoặc xử lý tài sản thế chấp còn vướng mắc, tổ chức tín dụng buộc phải thận trọng, khiến dòng vốn khó đến được những hoạt động sản xuất, kinh doanh cần vốn.
Bên cạnh tín dụng ngân hàng, thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp cần củng cố niềm tin thông qua minh bạch thông tin, nâng cao chuẩn mực công bố thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Theo Luật sư Trương Thanh Đức, các kênh huy động vốn trung và dài hạn phát triển lành mạnh sẽ giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn, giảm áp lực cung ứng vốn cho nền kinh tế của hệ thống ngân hàng.
Với đất đai, những vướng mắc trong xác định giá đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất có thể khiến dự án kéo dài. Sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và quy hoạch đô thị càng làm tăng nguy cơ đình trệ.
Khi đất đai chưa thể đưa vào khai thác, vốn đầu tư gắn với dự án cũng khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, hoàn thiện các quy định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai cần đi cùng yêu cầu minh bạch, khả thi, tôn trọng quy luật thị trường và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân, doanh nghiệp.
Nhân lực là mắt xích còn lại của tam giác nguồn lực. Theo luật sư, năng suất lao động và khả năng tiếp cận nhân lực chất lượng cao vẫn là thách thức đối với doanh nghiệp tư nhân trong nước. Do đó, cần chú trọng giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng chuyên sâu, gắn kết cơ sở đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn để thu hút chuyên gia và lao động trình độ cao.
Ba nguồn lực này có mối liên hệ chặt chẽ. Vốn khó tiếp cận, đất đai chậm đưa vào sử dụng và nhân lực không đáp ứng yêu cầu đều hạn chế khả năng mở rộng sản xuất. Bởi vậy, cải cách không thể chỉ tháo gỡ từng thủ tục riêng lẻ mà cần xử lý đồng bộ những quy định đang cản trở quá trình đầu tư, kinh doanh.
“Nhà nước cần tạo ra một ‘luật chơi’ rõ ràng, minh bạch, nhất quán, ổn định và khả thi; doanh nghiệp chịu trách nhiệm về quyết định kinh doanh của mình. Khi biết rõ mình được làm gì, phải làm gì và có thể dự liệu chính sách, doanh nghiệp mới tự tin đầu tư dài hạn, mạnh dạn mở rộng quy mô”, ông nhấn mạnh.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI. Ảnh: NVCC
Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, bên cạnh đơn giản hóa thủ tục và nâng cao tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách, cần chuyển mạnh từ tư duy “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, giảm các loại giấy phép con không cần thiết, đồng thời xử lý tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, sợ sai, sợ trách nhiệm trong bộ máy hành chính.
Chuyển đổi tư duy quản lý không có nghĩa là giảm yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà là tập trung vào những điều kiện thực sự cần thiết, nâng cao hiệu quả giám sát và xác định rõ trách nhiệm của các bên. Cơ quan quản lý cần tạo không gian cho hoạt động kinh doanh hợp pháp, đồng thời có cơ chế xử lý vi phạm minh bạch, nhất quán.
Cùng với cải cách thủ tục, thể chế cần tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển về quy mô. Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (thay cho tên gọi Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa) được đặt ra trong bối cảnh cần chuyển từ hỗ trợ phân tán sang chính sách phù hợp hơn với nhu cầu và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.
Các đề xuất hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, đơn giản hóa chế độ thuế, kế toán trong giai đoạn đầu và hỗ trợ ứng dụng nền tảng số hướng tới giảm gánh nặng tuân thủ cho nhóm có nguồn lực hạn chế. Tuy nhiên, điều cần quan tâm không chỉ là số hộ kinh doanh chuyển đổi về mặt đăng ký, mà còn là khả năng duy trì hoạt động và lớn lên sau chuyển đổi.
Nếu gia nhập khu vực doanh nghiệp đồng nghĩa với việc phải gánh thêm chi phí hành chính, kế toán và nghĩa vụ báo cáo mà không có hỗ trợ tương xứng, động lực chuyển đổi sẽ bị hạn chế. Chính sách cần giúp doanh nghiệp chính thức hóa hoạt động, cải thiện năng lực quản trị và từng bước nâng cao sức cạnh tranh.
Ở chiều rộng hơn, cải cách môi trường đầu tư cần song hành với nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Môi trường pháp lý minh bạch, ổn định giúp nhà đầu tư triển khai dự án thuận lợi; còn doanh nghiệp Việt Nam cần có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và mở rộng quy mô. Thu hút đầu tư và phát triển doanh nghiệp nội địa vì thế không nên được xem là hai mục tiêu tách rời.
Để làm được điều đó, cải cách cần chuyển trọng tâm từ ban hành quy định sang bảo đảm quy định có thể thực hiện; từ tiếp nhận phản ánh sang giải quyết đến cùng; từ báo cáo số thủ tục được cắt giảm sang chứng minh thời gian, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp thực sự giảm.
Kỳ họp Quốc hội tới tạo cơ hội hoàn thiện khung pháp lý, còn sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và Thủ tướng là điều kiện thúc đẩy các nhiệm vụ đi vào thực tế. Thành công của cải cách không được quyết định bởi số lượng luật được thông qua, mà bởi những điểm nghẽn nào được tháo gỡ, nguồn lực nào được khơi thông và những thay đổi nào thực sự đến được với doanh nghiệp.
Tăng trưởng hai con số đòi hỏi không chỉ huy động thêm vốn, mở rộng đầu tư hay thúc đẩy tiêu dùng, mà còn nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ nền kinh tế. Khi luật chơi rõ ràng, chính sách nhất quán, cơ quan thực thi chịu trách nhiệm và doanh nghiệp có thể dự liệu rủi ro, nguồn lực mới có điều kiện đi vào sản xuất, kinh doanh, tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.
“Thước đo cuối cùng của cải cách thể chế không phải là những gì được viết trong văn bản, mà là những gì doanh nghiệp có thể làm được trong thực tế”, Luật sư Trương Thanh Đức nhấn mạnh.
—————
Bài đầy đủ tại Báo Nhà Đầu tư (Đầu tư) ngày 22-10-2026:
(1.536/2.556)
—————